Qazaxıstandakı əfqan tələbələrin davranışı, münasibətləri və inanclarına baxış - Yasir Raşid | Eurasia Diary - ednews.net

25 Avqust,


Qazaxıstandakı əfqan tələbələrin davranışı, münasibətləri və inanclarına baxış - Yasir Raşid

Ənənənin çağırışları müasirliyin əleyhinədir -Qazaxıstandakı əfqan tələbələrin davranışı, münasibətləri və inanclarına baxış

Analitik Mərkəz A- A A+
İnsan həyatının başlanğıcı milyon illər bundan əvvələ dayanır. İndiki dövrə qədər  insan həyatı bir neçə mərhələdən keçib. Məsələn, Daş dövründən Mis dövrünə, dəmir dövründən bu günə qədər olan mərhələlər. Bu bir faktdır ki, insan həyatı boyunca sağ qalmaq üçün hiss etdiyi maddi və mənəvi ehtiyaclarına uyğun olaraq hər şeyi yaradıb və kəşf edib. İnsanların düşüncə və münasibətləri mənəvi qaydaları formalaşdırıb, intellektual dəyərləri yaradıb. Amma ənənə insan cəmiyyətinin böyük etik-mənəvi hissəsidir: Bir tərəfdə Yaradıcının kainatı yaratdığı inancı, digər tərəfdə bu cəmiyyətin fərdi və sosial əxlaqı arasında əlaqəni müəyyənləşdirir. 
 
Bu gün ənənə öhdəlik və prinsiplərin riayət və uyğunluğudur və zamanla müqayisədə köhnədir. Amma bu insan şəxsiyyətinin inanc və tendensiyaları üzərində kök salıb. Onlar daha yaxşı sosial münasibətləri təmin etməyə zəmanət verir. 
 
Digər tərəfi formalaşdırdıqda, yeni və kalssik təriflərin hər ikisində ənənə var və dinlə ayrılmaz surətdə bağlıdır. 
 
Beləliklə, ənənə tərəfdarları, yaxud ənənəvi insan inancları həmişə intellektual, mənəvi ehtiyacları və onların hörmətlə davranışını, ənənəvi mətnlərdə deyilənlərlə qarşılaşdırmağa və əlaqələndirməyə çalışır. 
 
Amma bir tərəfdə, insan cəmiyyətinin bütün sahələrində, xüsusi ilə elm və fəlsəfi inqilabda inkişafla ənənə özü  müasirlik adlanan hadisə ilə qarşı-qarşıyadır. 
 
Başqa sözlə, müasirliyin inanc və dəyərləri ənənə ilə müəyyən edilən inanc və dəyərlərin çoxundan tamamilə fərqlidir. Bu başqa faktdır ki, Avropada maarifçiliyin başlaması, mədəniyyət və ənənəvi dəyərlərin yeni mədəniyyət və inanclarla transformasiyası bütün insanlara müasirliyin bəhrəsini bərabər formada verməyib. Demək olar ki, Qərblə Şərq arasında ənənə və müasirlik arasında münaqişə görünür. 
 
Qeyd edilməlidir ki, bizim müzakirəmiz ənənə və müasirlik arasında təhlillər, yaxud əlaqələrin öyrənilmıəsi və ya qarşıdurma deyil.
 
Bu məqalə müasirliyin böyüklüyünə, onun yadlaşdırma hissinə insanların ənənəvi inancları və reaksiyalarına qısa baxışdır. Bu yazıda biz Qazaxıstanın müasir və plüralist cəmiyyətində nisbi olaraq anomaliyalar yaradan əfqan tələbələrin vəziyyəti, davranışı, münasibəti və inanclarını öyrənəcəyik. 
 
Məqalədə iki ümumi məsələ izlənir. Hazırda müzakirə mövzusu genişdir; biz bunu birlikdə edəcəyik. Biz  ümid edirik ki, mövzu ilə əlaqəli faktları təqdim edə biləcəyik. 
 
Ənənə nədir, müasirlik nədir?
 
Ənənə sözünün bir neçə mənası var: Ənənə davam etmək mənasındadır. Bu məna ərəb sözündən gəlir. 1. “Ənənənin mənası” məqbul yol və metod
 2. “Ənənə eyni zamanda “yol və metod” çağırışı mənasındadır”. Bu mənaya uyğun olaraq insanların izlədiyi yol və onlar üçün vərdiş halına gələn ənənə adlanır. Onun zamanla müxtəlif mənaları olub. 
 
Müasirlik: Yeni həyat tərzində müasirliyin bir mənası var. Bu indi insanın sosial həyatının bütün sahələrini cəlb edən elmi fikri və inqilabın nəticəsidir. 
 
Ənənəvi və ənənəçi əfqan tələbələr: 
 
Şübhə yoxdur ki, Əfqanıstan Vətəndaş müharibəsi və tarixi bərabərsizlik də daxil olmaqla, müxtəlif səbəblərə görə, geridə qalıb. Əfqanıstan hələ də ənənə və ənənəpərəstliyin zirvəsindədir. Dini simvollar və dini mədəniyyət, elm və müasirliyə qarşı olan qədim miflər və şübhələrdən ruhlanan inanc və əfsanələr əfqan cəmiyyətinin ən gözə dəyən xüsusiyyətidir. 
 
Təqdimatda da hiss olunduğu kimi, biz yarı müasir Əfqanıstan cəmiyyətində ənənə və müasirlik mövzularını müzakirə edirik. Qazaxıstan elə bir ölkədir ki, illər əvvəl ənənədən keçmişdir və müasirlik əxlaq nümunələri, inanclar, qanun və insanların əxlaq normaları ilə xarakterizə olunub. Qazax müsəlmanlarının inancları Əfqanıstan müsəlmanlarının inanclarından çox fərqlənir. 
 
Gəlin ənənəvi Əfqanıstan tələbələrinin Qazaxıstan tələbələri və cəmiyyəti arasında qısa analizinə baxaq. Hazırda, Əfqanıstandan təxminən 700 tələbə Qazaxıstanda təhsil alır. Bu tələbələrin əksəriyyəti dindar və ənənəçidir və onlar müasirliyin qoxusunu duymayıb, yaxud hələ onun haqqında kitab oxumayıb. 
 
Qazax dini cəmiyyəti Qərb dini cəmiyyətinə çox yaxındır. Hökumət dünyəvidir və din, dini inanclar əsasən, şəxsi və intellektualdır. Biz müşahidə etmişik ki, Qazax gənclərinin dini düşüncələri qərbin müasir dini düşüncələridir. Əfqanıstanın ənənəçi gənclərinin namazını qılması çox vacibdir, sonra təhsil alması. Onlar inanır ki, hicab qadınlar üçün vacib olmalıdır. Ən pisi odur ki, onlar həmişə onların dini həyat mərhələlərini başa düşmədən  Qazaxıstan müsəlman cəmiyyətini tənqid edir,  onlar Qazaxıstan müsəlmanlarını din əleyhinə olmaqda ittiham edir. Ən absurd məsələ isə Qazaxıstanda yalnız dini cəmiyyəti tənqid etmək deyil, eyni zamanda əfqan versiyası olan dini təxribatı yaymağa çalışmaqdır: Dini radikalizm. 
 
Əfqanıstan tələbələrinin ənənəçiliyi yalnız dində deyil, onlar eyni zamanda ənənəvi geyinir, onların yemək təklif etmək yolu və sair Qazaxıstan cəmiyyətindən fərqlidir. 
 
Ruh ənənə qəfəsində tələdədir: Maraqlı faktlar
 
Bu bölmə müzakirənin ən maraqlı, eyni zamanda ən vacib hissəsidir. Ənənəçi Əfqanıstan tələbələri öz ənənələrinə sadiqdir. Onlar həmişə İslamın Əfqan versiyasını Qazaxıstanda tətbiq etməyə çalışır. Məsələn, Qazax qadını İslama zidd geyinir, mərasimlər, əyləncələr  keçirir və dini dəyərlərinin əksinə olaraq rəqs edir. Amma onların rəftarını öyrənmək maraqlı və heyranedicidir. İnanmaq çətindir, amma onların yanında bir neçə gün qalanda biz müşahidə etdik ki, onların ənənəçiliyinin arxasında ənənədən xilas olmağın güclü tendensiyası var və belə vəziyyətdə onlar həmişə günahkar hiss edir. Başqa sözlə, onların ruhu ənənə qəfəsində tələyə düşüb. 
 
Məsələni aydınlaşdırmaq üçün misal gətirək: Onlar konserti görür, iştirak edir, həzz alır və eyni zamanda günahkar hiss edirlər. Onlar həzz alır çünki təbii və mənəvi istək var, günahkar hiss edirlər çünki konsert və rəqs onların dini ənənəsində qadağan edilib. 
 
Başqa misal, onlar gözəl qazax, yaxud rus qızlarını görməkdən həzz alır. Amma eyni zamanda onlar günahkarlıq  hissi keçirirlər, çünki qadının çılpaq hissələrinə baxmaq onların dinində qadağandır. 
 
Sonda müzakirəni qısaltmalıyıq, buna görə də nəticədə bəzi məqamları xatırladacağıq. Ənənə və müasirlik hər ikisi insan münasibətini təsvir edir, amma çoxlu fərqlər var. Müasirlik intellektual mövqeyi ilə zamanın ehtiyacı olaraq ortaya çıxır, buna görə də onlar qarşı-qarşıyadır. 
 
Qeyd etmək lazımdır ki, Əfqanıstan cəmiyyəti hamısı eyni mədəni səviyyədə deyil. Əfqan etnik qrupları arasında bu gün yalnız Hazara xalqı tək xalqdır ki müasir rəftar, müasir mədəniyyət və müasir düşüncəyə sahibdir. 
 
Biz düşünürük ki, Əfqanıstanının ənənəçi tələbələrinin bu yolu keçməsinin ən yaxşı  yolu ənənəni keçmək, həyati elmə inam, intellektual dəqiqlik, plüralizmə inam və dini radikalizmdən uzaq hər cür rasionallıqdır.      

 

 
Yasir Rəşid
 

Mətndə səhv varsa, onu qeyd edib Ctrl+Enter düyməsini basaraq bizə göndərin.

EurasiaDiary © Xəbərlərdən istifadə zamanı hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Bizi izləyin:
Twitter: @EurasiaAz
Facebook: EurasiaDiaryAzerbaycan


Загрузка...