Beynimiz yalana niyə inanır? ARAŞDIRMA

Maraqlı 10:30 08.06.2023
Hər kəsin mütləq inandığı bir və ya çox yalan var. Mütəxəssislər bidirir ki, inanclarımıza və düşüncələrimiza uyğun gələn yalanlara inanmaq həqiqətə inanmaqdan daha asandır. Üstəlik məlumatın yanlış olduğunu öyrənsək də, inandığımız yalanlar bizə təsir etməyə davam edir.
 
Ednews ntv-yə istinadən xəbər verir ki, istər fərdi, istərsə də sosial olaraq qəbul etdiyimiz hər bir qərarı dəqiq məlumat əsasında verməyə çalışırıq. Lakin şübhələrimiz və meyllərimiz bizi yalanlara və dezinformasiyaya qarşı həssas edir. Biz də yalana inanmağa davam edirik və həqiqəti öyrənəndə belə yalan məlumatları xatırlayırıq.
 
Northwestern Universitetinin kommunikasiya tədqiqatları üzrə professoru Nathan Uolter deyir: “Dezinformasiya hər səviyyədəhəqiqəti üstələyir”.
 
O qeyd edir ki, dezinformasiya və ya yalan insanın siyasi baxışına, dini inancına və ya sosial mövqeyinə uyğun gələrsə, o qalıcı olur. Əgər bir insan siyasi və dini səbəblərdən yalana inanırsa, o yalan məlumatı dəyişdirmək və ya onu həqiqətə inandırmaq çox çətindir.
 
Üstəlik, araşdırmaya görə, yanlış məlumatı düzəltməyə çalışmaq da bu dezinformasiyanın güclənməsinə səbəb ola bilər.
 
Eyni zamanda, bir şeyin təkrarlandığını nə qədər çox görsək, onun doğru olduğuna bir o qədər inanırıq. Buna "aldadıcı gerçək effekti" deyilir.
 
Dəfələrlə təkrarlanan məlumat anlama asanlığını təmin edir. Asan başa düşülən məlumat qısaca “həqiqətə gedən qısa yol” kimi qəbul edilir. Məlumatın yalan olub-olmamasından asılı olmayaraq, bir şey nə qədər çox təkrarlanırsa, insana bir o qədər dəqiq və tanış hiss olur.
 
Purdue Universitetindən Nadia Braşier deyir: "Adətən, iddianın yalnız bir faktiki əsası olduqda, bu məlumatı manipulyasiya etməyin sonsuz sayda yolu var. Araşdırma göstərir ki, saxta xəbərlərə bir dəfə məruz qalma belə, onu gerçəkləşdirmək üçün kifayətdir.
 
Həmçinin ekspertlər deyirlər ki, biz dünyagörüşümüzə və ya sosial kimliyimizə uyğun gələn yalan məlumatlara daha çox inanırıq. Yəni, yalan da olsa, inandığımıza uyğun olan məlumatları qəbul edə bilirik.
 
Digər tərəfdən, yalan məlumatları olan hekayələri başa düşmək real statistikadan daha asan və daha cəlbedicidir. Uolter bildirir ki, biz rəqəmlər, imkanlar və risk faktorlarının yeni dünyasında gəzirik. Amma istifadə etdiyimiz beyin çox "köhnədir”.
 
Yanlış məlumat eşitdiyimiz zaman həqiqəti bilmək istəsək belə, kökünü kəsmək çətindir. Çoxsaylı araşdırmalar göstərir ki, yanlış məlumatla bağlı düzəliş alsaq və düzəlişin düzgün olduğuna inansaq belə, dezinformasiya yenə də düşüncəmizə təsir edə bilər. Bu, “davamlı təsir effekti” adlanan bir fenomendir.
 
6500-dən çox insanın iştirak etdiyi 32 araşdırmanın nəticələrini birləşdirən təhlildə Uolter müəyyən edib ki, səhvləri düzəltmək yalanın təsirini azaldır, lakin onu tamamilə aradan qaldırmır.
 
Çünki həm yalan məlumat, həm də doğru məlumat beynimizdə mövcud olmağa davam edir və hər ikisi yadda qalmaq üçün bir-biri ilə yarışır. Levandovski və həmkarları tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərir ki, beynimizi həm orijinal yalanı, həm də düzgün məlumatı depolayır. O deyir: "Bir şeyi dinləmək, anlamaq və eyni zamanda ona inanmamaq idrak baxımından demək olar ki, qeyri-mümkün görünür".
 
Mütəxəssislərin fikrincə, yaddaşımızdakı düzgün məlumatlar zamanla öz təsirini itirə bilər və beynimiz yenidən yanlış məlumatı bizə təqdim edə bilər.
 
Oğuz
Minatəmizləmə prosesini sürətləndirmək üçün... - ABŞ səfiri Robert Sekuta AÇIQLAYIR-VİDEO

Xəbər xətti

Qəzzanın Səhiyyə Nazirliyi münaqişədə ölən fələstinlilərin sayını açıqlayıb
09:00 14.07.2024
Bu ölkə bəyan etdi: Heç bir halda Rusiyaya...
00:01 14.07.2024
Türkiyə serialları Rusiyada qadağan edilə bilər
Türkiyə serialları Rusiyada qadağan edilə bilər
23:29 13.07.2024
Ermənistanın Baş naziri və ABŞ dövlət katibinin müavini Bakı ilə İrəvan arasında sülh prosesini müzakirə ediblər
23:05 13.07.2024
"Qalatasaray"da 4 illik müqavilə
23:00 13.07.2024
"Neftçi" ilk yoxlama matçında qələbə qazanıb
22:29 13.07.2024
KXDR Müdafiə Nazirliyi ABŞ və Cənubi Koreya liderlərinin birgə bəyanatını pisləyib
KXDR Müdafiə Nazirliyi ABŞ və Cənubi Koreya liderlərinin birgə bəyanatını pisləyib
22:00 13.07.2024
Bunları yesəniz gec qocalarsınız
21:28 13.07.2024
"Roma"dan yeni transfer
21:00 13.07.2024
Pirşağıda dənizdə batan yeniyetmənin cəsədi tapılıb
20:26 13.07.2024
ABŞ raketlərinin Almaniyada yerləşdirilməsinə Rusiyadan cavab: Potensial qurbanlar Avropa paytaxtları olacaq
20:00 13.07.2024
Ermənistanın keçmiş nazir müavini hökuməti məhkəməyə verib
19:28 13.07.2024
Sadiq Qurbanova həsr olunmuş "Sədaqət və cəsarət kredosu"
19:05 13.07.2024
Qəzza zolağında xəstəlik yayılıb - 1,7 milyon nəfər virusa yoluxub
18:29 13.07.2024
Bayden yenə GÜNDƏMDƏ: Putini Zelenski ilə qarışdırdı
18:00 13.07.2024
MSK “Ekspert qruplarının üzvləri üçün yaddaş” kitabçası hazırlayıb
MSK “Ekspert qruplarının üzvləri üçün yaddaş” kitabçası hazırlayıb
17:40 13.07.2024
Mask seçimini etdi: Trampa pul “yatırdı”
17:10 13.07.2024
Cəlilabadda qaz kəmərinin zədələnməsi nəticəsində 2300 abonent qazsız qalıb
16:35 13.07.2024
Yeni Kaledoniyada Fransa təzyiqi davam edir
Yeni Kaledoniyada Fransa təzyiqi davam edir
16:00 13.07.2024
ABŞ kəşfiyyatından iddia: Rusiya ona sui-qəsd etmək istəyir
ABŞ kəşfiyyatından iddia: Rusiya ona sui-qəsd etmək istəyir
15:40 13.07.2024
"Soyuq savaşa geri dönürük" - Peskov
"Soyuq savaşa geri dönürük" - Peskov
15:20 13.07.2024
Zaxarova ABŞ-ı Ermənistandakı fəaliyyətinə görə tənqid edib
Zaxarova ABŞ-ı Ermənistandakı fəaliyyətinə görə tənqid edib
15:00 13.07.2024
DİQQƏT! Sabah Bakının iki rayonunda qaz KƏSİLƏCƏK
14:40 13.07.2024
İlham Əliyev: İnkişaf etməkdə olan kiçik ada dövlətləri Azərbaycanın gündəliyində prioritet istiqamətlərdən biridir
14:20 13.07.2024
Azərbaycan nefti BAHALAŞDI
14:00 13.07.2024
Fransanın İdman naziri Siena çayında üzüb - VİDEO
Fransanın İdman naziri Siena çayında üzüb - VİDEO
13:43 13.07.2024
Bakıda uşaq bağçasındakı hadisə ilə bağlı cinayət işi açıldı
13:40 13.07.2024
Hərbi ekspert Telman Qasımov: “Hərbi xidmətə hazırlıq orta məktəblərdən başlamalıdır” - VİDEO
13:39 13.07.2024
Sabahın hava proqnozu AÇIQLANDI
Sabahın hava proqnozu AÇIQLANDI
13:22 13.07.2024
Ermənistan sərhədçiləri azərbaycanlı sürücünü döyüb öldürdü
Ermənistan sərhədçiləri azərbaycanlı sürücünü döyüb öldürdü
13:07 13.07.2024
İlham Əliyev ATƏT-in baş katibini QƏBUL ETDİ
12:53 13.07.2024
Qarabağ Universitetində işləmək istəyənlərin NƏZƏRİNƏ: Yeni vakansiyalar elan edildi
12:49 13.07.2024
Şəhid ailəsinin evinə basqın edildi
12:30 13.07.2024
Bəzi rayonlara leysan yağıb – FAKTİKİ HAVA
12:15 13.07.2024
İlham Əliyev həmkarını təbrik etdi
12:05 13.07.2024
Ödənişli yolda qiyməti Tarif Şurası müəyyənləşdirəcək
12:00 13.07.2024
Dövlət Vergi Xidməti və ADA Universiteti Anlaşma Memorandumu imzalayıb - FOTOLAR
Dövlət Vergi Xidməti və ADA Universiteti Anlaşma Memorandumu imzalayıb - FOTOLAR
11:44 13.07.2024
Ərdoğan: “Bunun qərarını İlham Əliyev verəcək, mən yox” - VIDEO
Ərdoğan: “Bunun qərarını İlham Əliyev verəcək, mən yox” - VIDEO
11:36 13.07.2024
Rusiya son iki ayda rekord sayda hərbçi itirib
Rusiya son iki ayda rekord sayda hərbçi itirib
11:30 13.07.2024
"Qarabağda yaşayan ermənilərin hüquqlarının qorunmasının vacibdir" - İranın Ermənistandakı səfiri
"Qarabağda yaşayan ermənilərin hüquqlarının qorunmasının vacibdir" - İranın Ermənistandakı səfiri
11:16 13.07.2024
Hamısı