Ekonomik Turan'a giden yol - Özbekistan ve Türkiye örneği | Eurasia Diary - ednews.net

6 Aralık, Cuma


Ekonomik Turan'a giden yol - Özbekistan ve Türkiye örneği

Yıllardır hatta asırlardır Turan milyonlarla türk aydının hayali olmuştur. Son bir asrda "Turan Birliği" Enver Paşa'nın hayallerinde, Eli bey Hüseynzade'nin ideallerinde,Mehmetemin Resulzade'nin Cumhuriyetinde, Atatürk'ün sözlerinde, Alparslan Türkeş'in davasında, Nazarbayev'in diplomasisinde, Haydar Aliyev'in siyasetinde vücut bulmuştur.

Analitik Merkez A- A A+
Turan herkesin arzusudur. Lakin Turan arzu-niyet olmaktan başka uzun, çetin ve gidilmesi gereken bir yoldur. Ve bu öyle bir yoldur ki, orada sadece bir devlet, bir lider herkes adına yürüyemez. Bu yolu Türk halkları birlikde yürümeli, geçilmez, aşılmaz denilen dağları birlikte aşmalıdır. Çünki bu gün Turan tüm Türk Cumhuriyet'lerinin istikbalı ve istiklali için zorunludur.
 
Her bir siyasal-bölgesel birlik gibi Turan birliğinin kurulması için de ekonomik  faktörler önemli rol oynuyor. Başka bir deyimle , Turan'a giden yol ekonomiden geçiyor. Çünki bu gün uluslararası ilişkilerde en önemli ve etkili argüman orududan daha çok ekonomidir.
 
Türk Konseyi'ne Macaristan'ın gözlemci statüyle üye olarak katılması, Özbekistan'ın tam teşekküllü üye olmasının ardından bu kurum bölgesel birlik olma yolunda ciddi ilerleme kayd etdi. Bir çok uzmanlar Türk Konseyi'nin artık bölgesel, ekonomik ve siyasi entegrasyon merkezine dönüşme zamanının geldiğini düşünüyor.
 
Hem Türk Konseyi'nin bölgesel bir ittifak ve güç merkezine dönüşmesi, hem de Turan hayalinin gerçeye dönüşmesi Türk Cumhuriyetleri arasındaki ticari ilişkilere bağlıdır. Lakin ne yazık ki, Türk dilli ülkeler arasında ticari ilişkileri devletlerin ekonomi potensiyalinin bir hayli gerisindedir. Azerbaycan, Türkiye ve Macaristan bir yana dursun, Orta Asyada türk devletleri arasında ticari hacmi oldukça aşağı seviyyededir.
 
 
2018 yılının rakamlarına esasen Türk Konsey'i üyesi devletler arasında ticariet hacmi göstergeleri
 
Önce Azerbaycan ve Türkiyenin diğer Türk devletleri ile ticari cirosuna bakalım
 
Azerbaycan – Türkiye - 3,4milyar. $
Azerbaycan – Kazakistan – 220 milyon $
Azerbaycan - Türkmenistan – 133 milyon $
Azerbaycan – Macaristan – 67 milyon $
Azerbaycan – Üzbekistan – 43 milyon $
Azerbaycan – Kırgızistan – 6 milyon $
 
Görüldüğü üzere göstergeler çok aşağı seviyyededir. Bu rakamlar ne Azerbaycan'ı ne türkdilli partnerlerini tatmin edemez.
Yukarıda yazıldığı üzere hakkında konuştuğumuz “Ekonomik Turan” ın oluşması için sadece bir veya iki devletin çalışması bir işe yaramayacaktır. Diğer devlerler de maksimum seviyyede iki ve çok taraflı ilişkilerin gelişmesi adına çaba sarf etmelidir. 6 milyon dolar ticari ciro ile Turan sadece rüyalarda kurulur.
 
Türkiye ile diğer Türkdilli devletler arasında olan ticaret son dönemlerdeki artıma rağmen yine de tatmin edici değil.
 
Türkiye ile Türkdilli ülkeler arasında ticari ciro göstergeleri
 
Azerbaycan – Türkiye - 3,4 milyar $
Türkiye - Macaristan – 2,5  milyar $
Türkiye - Kazakistan – 2,4  milyar.$
Türkiye - Özbekistan – 1,7 milyar $
Türkiye - Türkmenistan – 632 milyon $
Türkiye - Kırgızistan – 424 milyon $
 
Hatırlatalım ki, Türkiye ile Macaristan, Kazakistan ve Özbekistan arasında oluşan ticari ilişkiler son 4 yılda yüksek gelişim temposu yakalamıştır. Lakin Türkiye cumhurbaşkanı yardımcısı Fuat Oktay'ın da dile getirdiyi gibi, bu artışa rağmen, bu rakamlar Türkiye'yi tatmin edemez ve Ankara diğer türkdilli devletler ile ticari ciro hacimini daha da arttırmayı planlıyor.
 
Orta Asya devletleri arasında son dönemler ticari ilişkiler bir hayli gelişse de Türkmenistan'ın bir çok bölgesel projeye katılmaması, Kırgızistan'ın ekonomisinde gerçekleşen ard-arda krizler bu devletlerin bölgesel işbirliğine engel oluyor.
Orta Asiyanın iki dev ülkesi Özbekistan ve Kazakistan arasında ticari ilişkiler ise Şevket Mirziyoyev'in iktidara gelişinden sonra “altın çağ”ına adım attı. 2018 yılının rakamlarına göre iki devlet arasındaki ticaret hacmi 2,5 milyar $ değerinde...
 
Görüldüyü üzere , Ekonomik Turan Türk halklarının kaderi, rifahı, Türk devletlerinin istiklali ve istikbali bakımından ne kadar hayati öneme sahip olsa bile yukarıda yazılan göstergeler ile bu hayali gerçekleştirmek ne yazık ki çok da mümkün gözükmüyor.
 
Peki ne yapmalı? Özbekistan mucizesi, Türkiye örneği
 
Zann ediyorum ki, bu soruyu son dönemde Türkiye ve Özbekistan liderleri kendi dış siyaset stratejileri ile cevaplıyorlar. Yani, son yıllarda Türkiye'nin Türk Dünyası ile ekonomik bağlarını daha da güçlendirme yönünde attığı adımlar, Özbekistan'ın ise “kendi kapalı kapıları”nı dünya yüzüne açmakla “Özbek mucizesi” ni gerçekleştirmesi diğer Türk devletleri için örnek teşkil ediyor.
 
 
Özbek mucizesi
 
Özbekistan İslam Kerimovun cumhurbaşkanlığı döneminde tek el ekonomi ve siyasi siteme sahip olan, bölgede ve uluslararası alemdeki devletlerle sıkı taraftaşlık yapmayan bir devlet olarak dikkat çekiyordu. Lakin 2016 yılında iktidara gelen Şevket Mirziyoyevin bu imajı değişti. Özbekistanı bölgesel siyasetin merkezi oyuncularından birine dönüştürdü. En esası ise ülkenin kapılarını ulusal yatırımcıların yüzüne açtı. Türk devletleri ile tarafdaşlığa özellikle önem verildi.
 
Mirziyoyevin 3 yılda gördüğü işler Özbekistanın ekonomi-siyasi hayatında yaşanan reformlar ve bu reformların sebep olduğu olumlu değişiklikler bizi “Özbek mucizesi “ söyleme mecbur bırakıyor. 
Son 3 yılda Özbekistana Güney Koreden, Almanyadan, Fransadan, BAE den , Türkiyeden 40 milyar dolardan fazla yatırım çekmiştir. Özbekistanın siyasi problemler yaşadığı Kırgızistan ve Tacikistan cumhuriyyetleri ile tutarsızlıkları diplomatik yollarla çözmüştür. Özbekistanda özgür pazar ekonomisinde serbest rekabeti engelleyen bir çok monopolist şirket kapatılmış, bazılarının başkanları haps edilmiştir. Basın reformu ile media özgürlüyü temin edilmiştir. Mirziyoyev Kerimov zamanında mahkum edilen 4 binden fazla gazeteci ve aktivistleri özgürlüyüne kavuşturdu. Özbekistan Türk Birliği’nin tam teşekküllü üyesine dönüştü.
 
Özbek mucizesi Özbekistanın bütün dünya devletleri ile , özellikle Türk cumhuriyyetleri ile güçlü ekonomi ve siyasi taraftaşlık ilişkilerinin kurulmasını temin etti. Özbekistan tamami ile değişti ve bu değişim içten başladı. Bu yıl Türk Birliği tam teşekküllü üye olan Özbekistan şimdiki durumda Ekonomik Turana entegrasyon için tam hazır durumda.
 
 Ekonomik Turana geçit için Türk devletleri Özbekistan örneğinde görüldüyü üzere önce iç reformlara başlamalıdır. Mirziyoyev hakkında bahs ettiğimiz mucizeli reformasyon ile ülke içinde tüm ekonomik mekanizmaları kontrol eden devlet memurlarını işinden uzaklaştırarak cezalandırmaya başladı. 
Ülkenin baş savcısını haps ettirmekle rüşvet ile meşgul olan memurlara ciddi mesajlar verdi. Özbekistana yatırım sürecini şeffaflaşdırd ve buna engel olan tüm ekonomik ve siyasi faktörleri aradan kaldırdı. Halk ile hukumet arasındaki kordinasyon güçlendirildi , demokratik tesisatların faaliyetini teşvik etti. Sonuç mükemmeldi, Özbekistan ekonomisi 5,1% büyüdü, dış ticaret cirosunda rekor sonuçlar elde edildi. Özbekistanın bu başarılı değişimi Türk devletleri ile arasındaki ilişkileri iyi yönden etkiledi. Bu yıl Özbekistan ile Azerbaycan arasındaki ticari ciro önceki yıllara nazaran 30%, Türkiye ile 40% , Kazakistan ile 25% artış kayd edildi. 
 
Görüldüyü üzere Özbekistanın değişimi diğer Türk devletlerini de ekonomik ve siyası tarafını iyi yönden etkiledi. Bu değişimin ise çok sade üslubu var. Yüksek çinli memurlarının elini pazardan çekmek, halk ile hükumet arasındaki kordinasyonu sağlamak, ülkenin kapılarını ulusal yatırımcılara açmak. Bu gün Azerbaycanda ve Kazakistanda kadro , ekonomi, mahkeme ve diğer alanlarda  yapılan reformlar Kazak ve Azerbacan mucizesinin gerçekleşmesi için büyük umutlar vad ediyor.
 
 
Türkiye örneği
 
Türkiye'nin son dönem ABD,Rusya ve Çin gibi büyük güçlerden başka Azerbaycan,Kazakistan,Özbekistan ve Macaristan gibi Türk Birliği üyeleri ile ticaret cirosunda gözlemlenen artış dikkatleri kendine çekiyor. Böyle ki,2018 yılında Türkiye ile Kazakistan arasında ticaret cirosunda 18,7 % artış olmuştur. 2019 yılı için ise 40% a kadar bir artış ön görülüyor. Şu anda Türkiye ile Kazakistan arasında 2019 yılının ilk 9 ayı için ticaret cirosunun hacmi 2,9 milyar dolara ulaştı. 10 kasım tarihinde Türkiye cumhurbaşkanı yardımcısı Fuat Oktay ile Kazakistan başbakanı Asker Mamin arasında 1,4 milyar dolar değerinde yeni bir ticari anlaşma imzalandı. Hatırlatalım ki, iki devlet arasında ticaret cirosunda hedef 10 milyar dolara ulaşmaktır.
 
Buna benzer şekilde Türkiye ile Özbekistan arasında ticaret cirosunda ciddi artış söz konusu. 2018 yılında bu rakam 26% teşkil ediyordu, bu yılın ilk 6 ayında ise 32% lik bir artış oldu. Son 3 yıl içinde türk yatırımcıların Özbekistan'a yönelmesi gözlemleniyor. 2019 yılında Özbekistanda 251 türk şirketi kuruldu.
 
Türkiye Macaristan ilişkilerinde de son bir yıl hem siyasi , hem ekonomik açıdan başarılı oldu. Türkiye ile Macaristan arasında ticaret cirosu son 4 yılda 1,6 milyar dolardan bu yılıda dikkate almakla 3 milyar dolara kadar artış söz konusu oldu. Bu ise 4 yılda 100% artış demek.
 
Türkiye\nin Türk Birliği üyeler ile son yıllarda gözlemlenen ticaret cirosunun artımı temel sebeplerinden biri Bakü-Tibilis-Kars demiryolu hattının kullanıma verilmesi ve Orta Asiya devletleri ile Türkiye ve Azerbaycan arasında ulaşım sisteminin gelişmesi demektir. Diğer bir sebep ise Türkiye'nin Çin'in “Kemer Yol” ekonomik kemerine katılması ve bu proje kapsamında Türkiye-Güney Kafkas –Merkezi Asya-Çin dehlizini birleştiren Orta Koridor ve Batı-Doğu projesine başlamasıdır. Bundan başka Türkiye ile Türk Birliği devletleri arasında siyasi ve ekonomik tarafdaşlığın maliyeleşesi ticaret cirosunun artımında önemli rol oynuyor.
 
Bunun yanı sıra Türkiye Turgut Özaldan miras kalan “iş adamları” diplomasisi bu başarının formüllerinden  biri sayıla bilir. Türkiye özellikle 
Azerbaycan,Macaristan, Özbekistan ve Kazakitana başarılı iş adamlarını, yatırımcılarını yöneltiyor. Türk şirketlerinin Turan devletlerine yaptığı yatırımların hacmi yıldan yıla artıyor. Aynı zamanda Türkiye bu devletler ile ticaret ilişkileri için özel komiteler ve komisyonlar kuruyor. Bu Komitelerin tarafların görüş öncesi yoğun çalışması ve yeni ekonomik taraftaşlık potensiyalini üst kurumlara takdim etmesi ticari ilişkilerin gelişimine zemin hazırlıyor.
 
Böylece, Ekonomik Turanın gerçekleşmesi için diğer Türk Cumhuriyyetleri Özbekistan ile Türkiye'nin iç ve dış siyasetde attıkları başarılı adımları tekrar etmelidirler. Başka bir deyimle , Kazak,Kırgız,Türkmen,Azer ve Macar mucizeleri hayata geçmeden Enver Paşaların , Eli bey Hüseynzadelerin hayalleri gerçekleşemez
 
 
 
Siyasi analist Nicat İsmayılov
 
Türkçeye çeviren Deyanet Hasanzade
 
 

Eurasia Diary

Metinde hata varsa, onu not alıp Ctrl + Enter tuşuna basarak bize gönderin.

EurasiaDiary © İçeriğin yayınlanması için hiperlink kullanılmalı.

Bizi takip edin:
Twitter: @EurasiaTurk
Facebook: EurasiaTurkiye


Загрузка...