Ədəbiyyat əyləndirməli ya düşündürməlidir? – Yazarlar arasında SORĞU

Mədəniyyət 15:00 13.10.2023

Umberto Ekonun fikrincə postmodern ədəbiyyat öz kütləviliyini təmin etmək üçün həm də əyləncəli olmalıdır. Bəs bizim yazıçılar necə düşünür. Sualımız konkretdir: “Ədəbiyyat əyləndirməlidirmi?” 

Ednews cavabları təqdim edir:

Ədəbiyyatşünas, tənqidçi Cavanşir Yusifli:

"Məsələnin tarixi köklərinə gedildikdə bu, daha aydın görünür və ortaya çox maraqlı məsələlər çıxır. Ən məşhur nağılların, ən gözəl bədii əsərlərin süjet poetikasını araşdırdıqda belə bir fakt ortaya çıxır. Məsələn, bu nağılların süjetinin ilkin variantı öz qəddarlığı ilə seçilirmiş. Şarl Pero və Qrimm qardaşlarının və digər nağılçıların yazdıqları əsərlər əsasən orta əsrlərdə meydana çıxıb və onların orijinal süjetləri xüsusi qəddarlığı və məişət səhnlərinin naturalistliyi ilə diqqəti cəlb eləyib. Məsələn, yatan gözəl haqqında nağılda yadelli kral qızı öpmür, zorlayır. Canavar təkcə nənəni yemir, kəndin az qala yarısını dişindən keçirir. Başqa bir nağılda bacılar başmağı geyinə bilmək üçün biri barmağını, digəri dabanını kəsir. Bədii əsərlərdə əyləndirmə - insan ruhunu oyatma, istiqamətləndirmə, dünya, gerçəklik haqqında bildiklərimizin sınırlarını genişləndirmə prosesi bir an olsun dayanmır. Bu səbəbdən, indi oxuduğunuz kitabların süjetlərinin hansı dəyişikliyə uğradığını bilmək çox maraqlıdır. Bəzən tərcüməçilər də ədəbiyyatın, lap elə çox ciddi əsərlərin adına ironiya və gülüşlə yanaşıblar. Məşhur yazıçı və publisist Aleksandr Sumarkov “Hamlet”i ilk dəfə rus dilinə çevirib, özü də bu şəkildə: “Omlet, Daniya şahzadəsi”... Yaşadığı müddətcə Frans Kafka əsərlərini nəşr etdirmirdi, onları doğrudan da boş şey hesab edirdi. Vərəm xəstəliyinə tutulmuşdu, dostu Maks Broddan xahiş eləmişdi ki, öləndən sonra bütün əlyazmalarını yandırsın. Gi dö Mopassanın ən çox zəhləsi getdiyi şey Eyfel qülləsi idi. Ancaq hər gün də burda oturub nahar edərmiş, izahı da beləymiş ki, yeganə yerdir ki, burdan qüllə görünmür. Bədii əsərin "əyləncə qatı" əslində araşdırılmalıdır".

Yazıçı Etimad Başkeçid:

“Biz ədəbiyyata həddən artıq ciddi yanaşırıq. Onu fetişləşdirir, elə təriflər veririk ki, adam bəzən kitabı əlinə almağa da qorxur. Ədəbiyyat böyük qüvvədir, söz yox, ancaq mahiyyətcə əyləncə novüdür. Ciddi, klassik musiqi də eləcə. Bəyəm biz Motsartı, Bethoveni dərin fəlsəfi fikirlərə dalmaq üçün dinləyirik? Bununçün fəlsəfə kitablarını oxumaq lazımdır. Sadəcə, zövqlü ədəbiyyatı zövqlü adamlar oxuyur, populyar ədəbiyyatı isə, əksinə.
Yüksək bədii meyarlara cavab verən ədəbiyyat istər-istəməz düşündürür, insanı bəzi pisliklərdən arındırır. Mən heç bir böyük sənətkardan «ədəbiyyat – ciddi məsələdir» iddiası eşitməmişəm, baxmayaraq ki, belələri də yox deyil. Ancaq Oskar Uaylddan tutmuş Rey Bredberiyə qədər, çoxları ədəbiyyatın əyləncə olduğunu deyir və məncə düz deyir”.

Şair Qismət Rüstəmov:

“Ədəbiyyat bədii gücündən, intellektual yükündən, problematikasının miqyasından başqa, mütləq şəkildə həm də əyləndirməlidir. Əyləncəviliklə intellektuallığın vəhdəti çağdaş ədəbiyyatın ən xarakterik məziyyətidir. Və məncə təkcə çağdaş ədəbiyyatın yox, elə klassiklərin əsərlərində də əyləncəvi damar həmişə olub. Məsələn, mənə həmişə elə gəlib ki, Şekspir "Hamlet"i yazanda nə qədər təlatümlü ruhi əhvalda olsa da, həm də Hamlet obrazını yaradarkən həddindən artıq əylənib. Yaxud dünyanın bəlkə də ən hüznlü romanı "Don Kixot"u yazarkən sol qolu olmayan Servantes, fikrimcə, yalnız iztirab çəkməyib, həm də öz yazdıqları ilə əylənib”.

Yazıçı Kənan Hacı:

“Ədəbiyyatın əyləndirmək, yaxud kədərləndirmək, tərbiyə etmək və ya kiminsə tərbiyəsini pozmaq kimi bir öhdəliyi olmamalıdır və yoxdur. Əylənmək istəyənlər üçün çoxlu bulvar romanları var. Ciddi ədəbiyyat əyləncə menyusu üçün deyil, insanın təfəkkür sınırlarını genişləndirmək, masştablı düşünə bilmək yetənəyini formalaşdırmaq və dünyanı bütöv halda görməsini müəyyən mənada təmin etmək üçündür. Buna görə kitab heç vaxt əyləncə aksessuarlarına daxil edilə bilməz. Əylənmək üçün istirahət məkanları var. Əyləncə və kitab, tamam fərqli məfhumlardır”.

Şair Cəlil Cavanşir:

“Müasir ədəbiyyatın funksiyalarından biri də əyləndirmək, əyləncə olmalıdır. Amma əyləncəli ədəbiyyat istər-istəməz ciddi ədəbiyyatdan ayrılır. Məsələn uşaq ədəbiyyatı, detektiv, fantastika, qotik ədəbiyyat, eşq romanları məncə bu qəbildəndir. Sadəcə müasir çağda ədəbiyyatın əyləncə funksiyası aktual deyil. Bu boşluğu seriallar,filmlər, şoular kifayət qədər doldurduğu üçün ədəbiyyatın boynuna ciddiyyət yüklənir. Məncə yazıçı ən ciddi romanında belə oxucunu əyləndirməyi bacarmalıdır. Müasir oxucunu ağır mətnlərlə yükləmək, oxucunu ədəbiyyatdan küsdürməkdir”.

Oğuz

Xankəndidə Arayik Arutyunyana məxsus konyak zavodundan - VİDEO

Xəbər xətti

Rusiya 22 Britaniya vətəndaşının ölkəyə girişinə qadağa qoyub
Rusiya 22 Britaniya vətəndaşının ölkəyə girişinə qadağa qoyub
00:00 13.04.2024
Polşa öz vətəndaşlarını Yaxın Şərqi tərk etməyə çağırır
Polşa öz vətəndaşlarını Yaxın Şərqi tərk etməyə çağırır
23:20 12.04.2024
ABŞ süni intellektlə idarə olunacaq "Pilotsuz F-16"ları sınaqdan keçirəcək
ABŞ süni intellektlə idarə olunacaq "Pilotsuz F-16"ları sınaqdan keçirəcək
23:00 12.04.2024
FHN: Qobustanda ağır yol qəzasında yaralanan şəxs xilas edilərək təcili yardıma təhvil verilib
22:40 12.04.2024
Rusiya qitələrarası ballistik raketin sınaq buraxılışını həyata keçirib
Rusiya qitələrarası ballistik raketin sınaq buraxılışını həyata keçirib
22:20 12.04.2024
Rusiyada Zara-nın yerinə açılan mağazalar böyük itki verdi
Rusiyada Zara-nın yerinə açılan mağazalar böyük itki verdi
22:00 12.04.2024
Zərdab sakinləri olan ata və qızı Kür çayında batıb
21:40 12.04.2024
Mina partlayışında xəsarət alaraq Yevlaxda xəstəxanaya yerləşdirilən şəxsin vəziyyəti açıqlanıb
Mina partlayışında xəsarət alaraq Yevlaxda xəstəxanaya yerləşdirilən şəxsin vəziyyəti açıqlanıb
21:20 12.04.2024
XİN: Mina təhlükəsinə son qoymaq üçün beynəlxalq tərəfdaşların dəstəyinə ehtiyac var
21:10 12.04.2024
Rusiyada tənha anaların sayı 5 milyona çatıb
Rusiyada tənha anaların sayı 5 milyona çatıb
21:00 12.04.2024
Əməkdar artist Namis Şirməmmədov vəfat edib
20:40 12.04.2024
Tacikistan Prezidenti Azərbaycana səfər edəcək
20:20 12.04.2024
Yunanıstanda "doğum" böhranı
Yunanıstanda "doğum" böhranı
20:00 12.04.2024
Lavrov: MDB ölkələri anlayır ki, ABŞ quruma daxil olan bütün dövlətlərə təsir göstərməyə çalışır
19:40 12.04.2024
Ordumuzun mövqeləri atəşə tutulub
19:20 12.04.2024
Qırğızıstan Rusiyaya nota verib
Qırğızıstan Rusiyaya nota verib
19:00 12.04.2024
“Bank Standard”ın əmlakı təkrar hərraca çıxarılır
18:40 12.04.2024
Ermənistan KTMT-nin Hərbi Komitəsinin iclasında iştirak etməyib
Ermənistan KTMT-nin Hərbi Komitəsinin iclasında iştirak etməyib
18:20 12.04.2024
İsrailin Qəzzaya endirdiyi zərbə nəticəsində Türkiyə telekanalının əməkdaşı yaralanıb
18:00 12.04.2024
Azərbaycan sahibkarları "MebelExpo Uzbekistan 2024" sərgisinə dəvət olunub
17:40 12.04.2024
Gürcüstan və Almaniya Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə edib
Gürcüstan və Almaniya Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə edib
17:20 12.04.2024
Azərbaycan cüdoçuları Berlində mübarizə aparacaqlar
Azərbaycan cüdoçuları Berlində mübarizə aparacaqlar
17:00 12.04.2024
Azərbaycan Metrologiya İnstitutu auditor seçir
16:40 12.04.2024
Ceyhun Bayramov: COP29-un Azərbaycanda təşkili MDB-də "yaşıl enerji"yə keçidə təkan verəcək
16:20 12.04.2024
“Xocavənd əməliyyatı”nda şəhid olan kəşfiyyatçıların ailə üzvləri Şuşaya səfər edib
“Xocavənd əməliyyatı”nda şəhid olan kəşfiyyatçıların ailə üzvləri Şuşaya səfər edib
16:00 12.04.2024
Hikmət Hacıyev Aİ Siyasi və Təhlükəsizlik Komitəsinin təmsilçiləri ilə müzakirələr aparıb
Hikmət Hacıyev Aİ Siyasi və Təhlükəsizlik Komitəsinin təmsilçiləri ilə müzakirələr aparıb
15:40 12.04.2024
Ağdamda mina partlayışı olub, iki nəfər xəsarət alıb
15:20 12.04.2024
Belarus XİN: Bakı və Minsk beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstəyi davam etdirəcəklər
15:00 12.04.2024
Kəlbəcərdə elektrik təsərrüfatı yenidən qurulur
Kəlbəcərdə elektrik təsərrüfatı yenidən qurulur
14:40 12.04.2024
Proqnozlar Bürosu: Külək axşama doğru zəifləyəcək
Proqnozlar Bürosu: Külək axşama doğru zəifləyəcək
14:20 12.04.2024
Rusiya Sloveniya səfirliyinin əməkdaşını “persona non-grata” elan edib
14:00 12.04.2024
Laçın şəhərinə MDB-nin mədəniyyət paytaxtı statusu verilə bilər
13:40 12.04.2024
Azərbaycan və Latviyada diplomatik münasibətlərin 30 illiyi münasibətilə mədəni tədbirlər keçiriləcək
Azərbaycan və Latviyada diplomatik münasibətlərin 30 illiyi münasibətilə mədəni tədbirlər keçiriləcək
13:20 12.04.2024
Sabah Bakıda 20, rayonlarda 25 dərəcə isti olacaq
13:00 12.04.2024
KİV: İsrail Ordusu və “Mossad” İranın hücumu halında cavab planlarını təsdiqləyib
12:40 12.04.2024
Ermənistan Azərbaycan sərhədçilərinə atəş açıldığını etiraf edib
Ermənistan Azərbaycan sərhədçilərinə atəş açıldığını etiraf edib
12:20 12.04.2024
İsveçdə hicaba görə işdən qovulan qadına təzminat ödəniləcək
İsveçdə hicaba görə işdən qovulan qadına təzminat ödəniləcək
12:00 12.04.2024
Birinci Liqa: Liderdən növbəti qələbə, “Şamaxı” yenə xal itirdi
Birinci Liqa: Liderdən növbəti qələbə, “Şamaxı” yenə xal itirdi
11:20 12.04.2024
Korrupsiyaya görə milyarder iş adamına ölüm cəzası verilib
Korrupsiyaya görə milyarder iş adamına ölüm cəzası verilib
11:00 12.04.2024
İddiaçılar Turniri: Nicat Abasov hindistanlı şahmatçıya qalib gələ bilməyib
10:40 12.04.2024
Hamısı