Dəniz mədənləri böyük dövlətlər üçün niyə bu qədər önəmlidir? – İngilis ekspertlə ÖZƏL ŞƏRH

Müsahibələr 12:30 02.04.2024

“Okean səthinin minlərlə metr altında nəhəng faydalı qazıntı yataqları mövcuddur. Bu mədənlərin çoxu iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə dünyanın kritik ehtiyac duyduğu təmiz enerji keçidinin açarıdır. Dənizin dərinliklərindəki minalardan hərbi texnika və silah istehsalında da istifadə etmək olar”.

Bu fikirləri ingilis iqtisadçı, politoloq Robert Tomas Ednews-a açıqlaması zamanı qeyd edib.
O, daha sonra bildirib ki, dənizin dibindən hələ də faydalı qazıntılar çıxarılmayıb və bununla belə, Çin, Hindistan və Rusiya da daxil olmaqla ölkələrin özəl şirkətləri və dövlət qurumları orada hüquqların təmin edilməsi üçün yarışır:

“Sakit Okeanın Klarion-Klipperton bölgəsi, Şimali Atlantik Okeanında Orta Atlantik silsiləsi, Hind okeanı və Sakit Okeanın şimal-qərbindəki bəzi bölgələr üçün BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Dibi Təşkilatına (ISA) lisenziya müraciəti edilib. ABŞ-da öz sərhədləri daxilində oxşar araşdırma aparır. Çünki onlar BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyasını ratifikasiya etməyiblər. ISA tərəfindən indiyədək verilmiş 31 kəşfiyyat lisenziyasından 17-si Havay və Meksika arasındakı Clarion-Clipperton sınıq zonasında yerləşir. Burada manqan, kobalt, nikel və mislə zəngin olan kartofşəkilli polimetal düyünlər axtarılır. Həmçinin litium və qrafit, elektrik avtomobillərində, günəş panellərində, külək turbinlərində və enerji yığan batareyalarda istifadə olunur”.

Bu mədənlərə niyə bu qədər tələbat var?

“Dərin dəniz mədənçiliyinə maraq təmiz enerjiyə doğru irəliləyişlə birlikdə artıb. Elektrik avtomobilləri yanacaqla işləyən əcdadlarından altı dəfə çox mineral tələb edir. Eynilə, dəniz külək turbinləri elektrik enerjisi istehsal etmək üçün təbii qaz elektrik stansiyalarından 12 dəfə çox metal və mineral tələb edir. Yaranan tələbatı ödəmək üçün hasil edilən mineralların miqdarı 2050-ci ilə qədər beş dəfə artmalıdır. Bu, külək, günəş və geotermal enerji və enerjinin saxlanması üçün lazım olan üç milyard tondan çox mineral və metal deməkdir. Dərin dəniz mədənləri tərəfdarları mübahisə edirlər ki, adi mədənçıxarma tələbatı ödəməyəcək və həddən artıq hasilat səbəbindən mineralların keyfiyyətinin pis olduğunu düşünülür. Bununla belə, dərin dəniz mədənləri ilə bağlı ekoloji yönümlü müzakirələr də var.

Təmiz enerjidə istifadə olunan kritik mineralların quruda istehsalında hal-hazırda az sayda ölkə üstünlük təşkil edir. Çin əsasən smartfonlar və kompüterlər kimi yüksək texnologiyalı məhsullarda istifadə edilən qrafit və nadir torpaqlara diqqət yetirib. Konqo Respublikası, İndoneziya və Cənubi Afrika kobalt, nikel, platin və iridium bazarlarında əsas oyunçulardır”.
Politoloq vurğulayır ki, Çin də bu mineralları öz sərhədlərindən kənarda çıxarmaq üçün getdikcə daha çox addımlar atır: 
“Bu, Pekinin geosiyasi rəqibləri arasında narahatlıq yaradır.

Çin BMT-nin səlahiyyətli orqanı tərəfindən verilmiş mədən lisenziyalarından beşini alıb. Bu, bir ölkə tərəfindən alınan ən çox lisenziya kimi önə çıxır. Hindistanın da iki lisenziyası var və daha iki lisenziyaya müraciət edib. Rusiyanın dörd lisenziyası var və bir lisenziyanı digər ölkələrlə bölüşür. Əhəmiyyətli mineralların hasilatı, emalı və istifadəsi geosiyasi gərginlik və enerji keçidi ilə sürətlənir. Lakin əsl geosiyasi narahatlıq Çinin bu mineralların tədarük zəncirinə daxil olmamışdan əvvəl emalındakı payı ilə bağlı idi. Çin hazırda təmizlənmiş təbii qrafit və disprosiumun tədarükünün 100%-nə, kobaltın 70%-nə və emal olunmuş litium və manqanın demək olar ki, 60%-nə nəzarət edir. Bundan əlavə, Pekin bu qiymətli metalların emalı texnologiyalarının ixracına müxtəlif qadağalar qoyub. Çin izah edir ki, bu, ölkənin milli təhlükəsizliyini və maraqlarını qorumaq üçün edilir. Ölkə 2023-cü ilin dekabr ayından etibarən elektrik nəqliyyat vasitələri, külək turbinləri və bəzi digər elektron cihazlarda istifadə olunan nadir mineral əsaslı maqnitlər üçün istehsal texnologiyasının ixracını qadağan edib”.

Politoloq qeyd edib ki, bir çox ölkələr dənizin dibində məskunlaşan nəsnələrə böyük fürsət kimi baxırlar.
“Komissiya ABŞ-ın kritik və strateji faydalı qazıntılardan xaricdən asılılığını azaltmaq üçün strateji addımlar atmalı olduğunu müdafiə edərək, Çinin bu qiymətli mineralları çıxarmaq hüquqlarını əldə etmək cəhdlərinin artmasına işarə edib. Braziliya, Kanada, Kosta-Rika, Finlandiya, İsveçrə və Vanuatu da daxil olmaqla 20-yə yaxın ölkə dərin dəniz mədənlərinin dəniz ekosisteminə potensial təsirləri ilə bağlı daha çox araşdırma aparılana qədər dayandırılmasına çağırıb. Ölkələr arasında güclənən rəqabətin arxasında dərin dəniz mədən şirkətləri dayanır. Geosiyasi gərginliyi artıraraq və tədarük zəncirinin məhdudiyyətləri haqqında danışaraq, onlar hökumətlərə okeanları mineral hasilat üçün açmaq üçün lobbiçilik edirlər. Onlar sövdələşmədən qorxurlar”.

Xəyal Ramiz

Xınalığa dolu düşüb - VİDEO

Xəbər xətti

İmran Əliyev həbs edildi
İmran Əliyev həbs edildi
22:40 19.04.2024
Saakaşvili yenidən siyasi arenaya qayıdır? - Namizədliyini irəli sürdü
Saakaşvili yenidən siyasi arenaya qayıdır? - Namizədliyini irəli sürdü
22:20 19.04.2024
İcma: G7 Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması prosesinə zərər vurur
22:00 19.04.2024
DİM: 485 nəfər buraxılış imtahanına gəlməyib
21:40 19.04.2024
İl ərzində Azərbaycanda törədilən 8 930 cinayətin 85 faizi açılıb
21:20 19.04.2024
IX  illik orta təhsil səviyyəsi üzrə buraxılış imtahanının nəticələri ELAN OLUNDU
21:02 19.04.2024
SpaceX kosmosa 23 Starlink peyki göndərdi
SpaceX kosmosa 23 Starlink peyki göndərdi
21:00 19.04.2024
Qazaxıstanda veyp rəsmən qadağan edilib
Qazaxıstanda veyp rəsmən qadağan edilib
20:20 19.04.2024
Bu il mənzil satışında bahalaşma olacaq? - EKSPERTDƏN AÇIQLAMA
20:00 19.04.2024
Ceyhun Bayramov diplomatik fəaliyyəti başa çatan Əlcəzair səfiri ilə görüşüb
19:40 19.04.2024
Cenevrədə ilk "Türk Həftəsi" keçiriləcək
Cenevrədə ilk "Türk Həftəsi" keçiriləcək
19:20 19.04.2024
Niyə yuxu görürük? -ARAŞDIRMA
Niyə yuxu görürük? -ARAŞDIRMA
19:00 19.04.2024
Umud Mirzəyev Qazaxın 4 kəndinin qaytarılmasından danışdı: "Tarixi hadisələrə şahidlik edirik"
18:58 19.04.2024
Cəlilabadda yol qəzası olub, 4 nəfər yaralanıb
Cəlilabadda yol qəzası olub, 4 nəfər yaralanıb
18:40 19.04.2024
ABŞ İsrailin fiziki və hüquqi şəxslərinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib
ABŞ İsrailin fiziki və hüquqi şəxslərinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib
18:20 19.04.2024
XİN: Ermənistan Azərbaycanın işğal altında olan 4 kəndinin geri qaytarılmasına razılıq verib
17:53 19.04.2024
Vilayət Eyvazov vacib tapşırıqlar verdi
17:50 19.04.2024
Azərbaycan və Ermənistan delimitasiya prosesini davam etdirmək barədə razılığa GƏLDİ
17:40 19.04.2024
Demarkasiya prosesində bu sənəd rəhbər TUTULACAQ
17:38 19.04.2024
Dörd kəndlə bağlı protokol 15 mayadək İMZALANMALIDIR
17:34 19.04.2024
Bakıda saxta təmizlik məhsulları istehsal edən sex AŞKARLANDI
17:30 19.04.2024
SON DƏQİQƏ: Qazaxın 4 kəndi Azərbaycana QAYTARILACAQ
17:21 19.04.2024
Xınalığa dolu düşüb - VİDEO
17:10 19.04.2024
Özünü İranın Parisdəki Konsulluğunda partladacağını bildirən şəxs saxlanılıb
Özünü İranın Parisdəki Konsulluğunda partladacağını bildirən şəxs saxlanılıb
16:59 19.04.2024
Azərbaycan Prezidenti Almaniyaya səfər edəcək, Şoltsla danışıqlar aparacaq
16:33 19.04.2024
Fuad Abbasov: "Erməniləri haqlı çıxarmaq avropalılar üçün olduqca asandır" - VİDEO
16:30 19.04.2024
Rusiya və Azərbaycan prezidentləri Moskvada görüşəcək
16:18 19.04.2024
Abel Məhərrəmov məhkəməyə verildi
16:15 19.04.2024
G7 XİN rəhbərləri Azərbaycanla Ermənistanı sülh prosesinə sadiq olmağa çağırıb
16:05 19.04.2024
Türkiyəli Politoloq: "Ölkəmiz Ermənistan sülh istəyənə qədər əməkdaşlıq etməyəcək" - ÖZƏL VİDEO
16:05 19.04.2024
Bakı Fransız Liseyi fəaliyyətini dayandırır - YENİLƏNİB
15:55 19.04.2024
Türkiyə XİN İsraillə İrana çağırış edib
15:50 19.04.2024
“Babamın Ermənistanda çəkdikləri zülmlərdən danışanda ağlayırdım” – Murtaza Karaçanta - VİDEO
15:45 19.04.2024
Ceyhun Bayramov Fələstinin Baş naziri ilə Qəzzadakı vəziyyət müzakirə ETDİ
15:40 19.04.2024
Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində Azərbaycanın etirazları əsasında dinləmələr başa çatıb
15:30 19.04.2024
Ermənistan tərəfindən çıxış edən hüquq professorundan NÖVBƏTİ ƏSASSIZ İDDİA - Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin SON GÜNÜ
15:28 19.04.2024
MKİ direktoru: İranın İsrailə hücumu "möhtəşəm uğursuzluq" idi
MKİ direktoru: İranın İsrailə hücumu "möhtəşəm uğursuzluq" idi
15:20 19.04.2024
İranın Azərbaycanı hədəf seçməyinin GİZLİNLƏRİ – Güneyli fəalın ŞƏRHİNDƏ
15:10 19.04.2024
MKİ: Ukrayna bu il yeni yardım olmadan müharibəni uduzacaq
MKİ: Ukrayna bu il yeni yardım olmadan müharibəni uduzacaq
14:48 19.04.2024
Lavrov: Ermənistanı sürətlə Rusiyadan qoparmaq istəyirlər
Lavrov: Ermənistanı sürətlə Rusiyadan qoparmaq istəyirlər
14:37 19.04.2024
Hamısı