Ukrayna ilə Rusiya arasındakı müharibə nəinki əhəmiyyətli insan tələfatı və geniş dağıntılarla nəticələndi, həm də mühüm siyasi dəyişikliklərə və problemlərə səbəb oldu. Rusiyanın yeni ərazi reallıqlarına münasibətini, Ukrayna hakimiyyətinin rusdilli vətəndaşların və milli azlıqların hüquqlarının təmin edilməsi istiqamətində gördüyü tədbirləri, eləcə də davam edən münaqişə ilə bağlı son siyasi proseslər kontekstində mübahisələrin sülh yolu ilə həlli mexanizmlərini işıqlandırmağa çalışırıq.
Davam edən münaqişənin mürəkkəb dinamikasını başa düşmək üçün Rusiyanın yeni ərazi reallıqlarına münasibətini, Ukraynanın rusdilli vətəndaşların hüquqlarını qorumaq üçün gördüyü tədbirləri və mübahisələrin sülh yolu ilə həlli mexanizmlərini anlamaq lazımdır. Məhz bu amillərin hərtərəfli təhlili nəticəsində davamlı və sülh yolu ilə nizamlanma üçün potensial imkanlar araşdırıla bilər.
Hazırkı siyasi prosesləri Ednews-la danışan rusiyalı politoloq Vitali Arkov şərh edib.
Rusiyanın Donetsk və Luqansk Xalq Respublikalarının, eləcə də Xerson və Zaporojye vilayətlərinin xalqlarının Rusiya ilə siyasi birlik lehinə öz müqəddəratını təyin etmələri nəticəsində yaranmış yeni ərazi reallıqlarına Rusiyanın necə münasibəti ilə bağlı sualımıza, politoloq belə cavab verdi:
"Rusiya vətəndaşları öz vətənlərinə - Donetsk və Luqansk Xalq Respublikalarına, eləcə də Xerson və Zaporojye vilayətlərinə qayıtmağa ürəkdən şaddırlar. Əvvəllər olduğu kimi, 2014-cü ildə də onlar Krım Respublikasını özlərinin çoxmillətli rus ailəsinə qəbul etdilər. Biz böyük, vahid rus xalqıyıq və 1991-ci ildən sonra müxtəlif dövlətlərə məcburi bölünmə çoxlu çətinliklər və ağırlıqlar yaratdı, çünki "böyük" Rusiyada bir çox ailənin Kiçik Rusiyada qohumları və dostları var. Rusiya Federasiyası həm SSRİ-nin, həm də Rusiya İmperiyasının hüquqi varisidir, ona görə də Kiyev Qərbə sığınandan sonra Qara dəniz-Azov bölgəsinin ilk rus torpaqlarının Moskvanın əlinə qaytarılması vaxt məsələsi idi. Ancaq Rusiya özünə məxsus olanı qaytarır!
Ukrayna tərəfindən sistematik atəş nəticəsində dağıdılmış Rusiyaya qayıdan bölgələrin şəhər və qəsəbələri xalqımız arasında adət olduğu kimi "bütün dünya" tərəfindən bərpa olunur. Siyasətçilər, ictimai fəallar, sahibkarlar və sadə ruslar bu işdə fəal iştirak edir. Bəzilərinə tikinti materialları, bəzilərinə avadanlıq, bəzilərinə pul yardımı göstərirlər ki, bu da Federasiyanın vətənə qayıdan subyektlərinin bərpası üçün dövlət qurumlarının işini əhəmiyyətli dərəcədə tamamlayır. Tətil zamanı tələbələr, İnşaat dəstələrinin bir hissəsi olaraq oraya göndərilir".
Politoloq qeyd etdi ki, Ukrayna raketlərindən və mərmilərindən qaçmağa məcbur olan Kiçik Rusiya sakinləri yavaş-yavaş öz evlərinə qayıdırlar:
"Bunu hələ də edə bilməyənlər lazım olan hər şeyi hakimiyyətdən alır və yerli sakinlərin dəstəyini hiss edir, yeni dostlar qazanırlar. Qeyd etmək lazımdır ki, Kiyevin nəzarətində olan ərazilərdən Rusiyaya təkcə Ukraynanın şərqindən və cənubundan deyil, həm də mərkəzi rayonlarından qaçqın axını davam edir".
A.Vitali bildirib ki, Ukraynadan təkcə ruslar deyil, özlərini ukraynalı adlandıranların çoxu, həmçinin etnik macarlar, ermənilər, yunanlar, gürcülər və digər millətlərin nümayəndələri də qaçır. Onların səbəbləri fərqlidir.
"Kimisə Ukraynanın hazırkı rəhbərliyinin rus dili və rus mədəniyyətində danışanlara qarşı ayrı-seçkilik siyasəti ilə razılaşmır. Ukrayna Pravoslav Kilsəsinin davamçılarının açıq-aşkar təqib edilməsi ilə ruhanilər kilsələrdən qovulur və həbs edilir, dindarlara pravoslav kilsələrində dua etmək qadağan edilir. Kimisə Qərb cəmiyyətinin LGBT paradları, eynicinsli nikahlar və s. ilə yad həyat qaydalarının zorla tətbiq edilməsinə qəti şəkildə qarşıdır. Kimisə Rusiyaya qarşı müharibədə Qərbin maraqları üçün ölmək istəmir və Ukraynada səfərbərlikdən qaçır. Qeyd edim ki, bunlar heç də həmişə ruslar deyil - özlərini ukraynalı adlandıranlar, həmçinin etnik macarlar, ermənilər, yunanlar, gürcülər və başqa millətlərin nümayəndələri də az deyil.
Əgər Ukrayna rəhbərliyi vətəndaş cəmiyyətini birləşdirməyə və əhalinin qaçışını dayandırmağa yönəlibsə, təbii ki, o, şərti milli azlıqlara münasibətini kökündən dəyişməlidir və bunlar təkcə ruslar deyil, həm də macarlardır ki, yeri gəlmişkən onlar da dil ilə bağlı ayrı-seçkilik qanunundan heç də az qəzəblənmirlər.
Lakin bu gün Ukrayna rəhbərliyində olanların hərəkətləri vəziyyətin yaxşılaşacağına ümid etməyə imkan vermir".
Politoloq müsahibəni mübahisələrin həlli mexanizmlərinə nümunə kimi Qarabağdakı sülhməramlıların missiyalarını göstərməklə yekunlaşdırıb. O, erməni cəmiyyətinin mühüm hissəsinin revanşizmini xatırladıb və bildirib ki, xüsusən Fransanın indiki rəhbərliyi olmaqla, qərb öz neokolonial məqsədləri üçün müharibəni qızışdırır.
"2020-ci ilin payızının sonlarından başlayaraq Bakının mandatı altında Rusiyasülhməramlı kontingenti regionda gərginliyi sistematik şəkildə azaltmaq və Cənubi Qafqaza sülhün tam şəkildə qaytarılmasını təmin etmək üçün Qarabağdadır. Bu uzun yol və ağır işdir.
İlk növbədə Fransanın hazırkı rəhbərliyinin təxribatı olmaqla, öz neokolonial məqsədləri üçün qərbdəki müəyyən qüvvələrin qızışdırdığı erməni cəmiyyətinin revanşizminə baxmayaraq, bu müddət ərzində artıq əldə edilmiş mühüm nəticələr Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin uzunmüddətli həlli və qarşıya qoyulan məqsədə çatmaq üçün seçilmiş yolun düzgünlüyünə nikbinlik və inam yaradır".
Nurlana Hacıyeva
