Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri və “Stratfor”un yeni "blefi" Yaxınlaşma bizə nə verəcək?

Analitika 17:27 17.12.2021

Qərbin “Stratfor” analitik mərkəzi Ermənistan və Türkiyənin münasibətlərin normallaşdırılmasını müzakirə etmək üçün xüsusi nümayəndələrin təyin edilməsinə dair qərarla bağlı məqalə ilə çıxış edib.

“Münasibətlərin tam normallaşmasına nail oluna biləcəyi bəlli deyil, çünki iki ölkədən heç biri “erməni soyqırımı”nın tanınması ilə bağlı mövqeyini dəyişmək istəmir. Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması iki ölkə arasında uzun müddətdir bağlı olan sərhədlərin açılmasına, hər iki ölkəyə iqtisadi fayda gətirəcək. Bu, Türkiyənin regionda təsirini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Rusiya Cənubi Qafqazda nüfuzunun azalmasının qarşısını almaq məqsədilə Ermənistan üçün daha çox şey etməli olacaq. Türkiyə isə bu dialoqdan Azərbaycanı Ermənistana qarşı nəqliyyat dəhlizləri və sərhədlərin demarkasiyası ilə bağlı tələbkar davranışdan çəkindirmək üçün istifadə edəcək. Bu addım Türkiyə ilə Qərb arasında, xüsusən də Ankara və Vaşinqton arasında münasibətlərin yaxşılaşmasına kömək edə bilər, çünki ABŞ hökuməti illərdir Türkiyəni Ermənistanla münasibətləri yaxşılaşdırmağa inandırır. Türkiyə hökumətinin maliyyə vəsaitlərinə və siyasi dəstəyə ehtiyacı var. ABŞ və Aİ Türkiyənin Ermənistanla yaxınlaşmasını bu regionda Rusiyanın qarşısının alınması kimi qəbul edərək, maliyyə yardımı edə bilərlər”.

Məqalə ümumən obyektiv olsa da, bir məqam diqqət çəkir. Məsələn, məqalədə Türkiyənin Azərbaycanın tələbkar davranışdan çəkindirə bilməsi ilə bağlı məqama toxunulur. Həqiqətənmi, Türkiyə Azərbaycanı “cilovlamaq” imkanında və fikrindədir?  

Politoloq Yeganə Hacıyeva sözügedən araşdırmada səslənən fikirlərə münasibət bildirib.

Ekspert bildirib ki, "Stratfor"un araşdırmasındakı Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərinin yaxşılaşdırma niyyətini Azərbaycanı cilovlamaq formasında istifadə etməsi fikiri belfdir.

“Kommunikasiyaların açılması hamının marağındadır. Cənubi Qafqazda kommunikasiyaların açılmasıyla Türkiyə çox rahat şəkildə Mərkəzi Asiya bazarına çıxış əldə edir. Zəngəzur dəhlizinin açılmasıyla Ermənistan ərazisindən keçən Türkiyə öz imkanlarını genişləndirəcək. Bunun üçün xüsusi olaraq sərhədi açıb Ermənistan bazarında gəlir əldə etməyin, yəni bu ikisinin mütənasibliyində birincinin faydaları daha çoxdur.

Digər tərəfdən "Stratfor" o mənada haqlıdır ki, Türkiyəyə qarşı erməni məsələsində uzun müddətdir təzyiqlər edilir. 2008-2009-cu illərdə ABŞ, Avropa İttifaqının beş ölkəsi, həmçinin Rusiya tərəfindən bu edilən cəhdlər nəticəsində Türkiyənin sərhədləri açmaqla bağlı Sürix protokolunu imzalamasına nail olundu. Lakin Ermənistan parlamenti 2018-ci ildə protokolları ratifikasiya etmədi. Həmçinin, Türkiyədə də bu protokollar ratifikasiya olunmadı. Amma sərhədlərin açılması Türkiyənin istəyilə bağlıdır. Bu Azərbaycana dəstək anlamında bağlanıb”. 

Politoloq qeyd edib ki, ABŞ ilə Türkiyənin maraqlarının uzlaşmasında strateji bənd Ermənistan deyil, bu, Türkiyənin qonşuluğundakı kürd qruplaşmaların, PKK və s. qrupların maaliyyələşməsi, silahlanması və s. istiqamətində ABŞ-ın rolu, ABŞ-ın Yaxın Şərqdə Türkiyə ilə uzlaşması ilə bağlıdır.

“Türkiyə və Rusiyanın uzlaşdığı çox sayda region var. Çünki təəssüflər olsun ki, Qərbin həmin regionlardakı fəaliyyəti sülhü tənzimləmədi. Bura Yaxın Şərq, Şimali Afrika, qismən uzlaşdıqları Liviya və s. aiddir. Balkanlarda və Ukraynada Türkiyə və Rusiya maraqlarının uzlaşmasını sezməkdəyik. Cənubi Qafqazda faktiki uzlaşıblar. Adı sadalanan regionlarda sülh və stabillik bu uzlaşmadan asılıdır. ABŞ-ın tez-tez mövqe dəyişməsi isə Yaxın Şərqdə yaşayan xalqlar, sülh və stabillik üçün hədədir”.

Y. Hacıyeva qeyd edib ki, son bir ildə Ermənistanın addımlarını dəstəkləyən Qərbin ümumi mövqeyini gördük.

“Ermənistanın revanşist mövqeyi və törətdiyi təxribatlarda güzəştlər əldə edən tərəflər oldu. Bu tərəf Ermənistan deyil. Ermənistanın Türkiyəyə qarşı istifadə olunması, Türkiyənin müəyyən mənada güzəştlərə məcbur etmək üçün alətdir. Qondarma “erməni soyqırımı” qlobal əməliyyatı Türkiyənin regionda zəiflətmək, əlini-qolunu bağlamaq məqsədi daşıyır.

Rusiya Ermənistandan nə istəyib və ala bilməyib ki, onu Türkiyə ilə münasibətləri korlamağın hesabına istəsin? Yaxud, Türkiyə Ermənistanla münasibətləri yaxşılaşdırıb nəyi əldə edəcək ki, Rusiya ilə münasibətlərin ziyanına ona göz yumsun?”

Ekspertin sözlərinə görə, "Stratfor"un dediyi arzuların reallıq kimi təqdim olunmasıdır.

“Bu analitik yazılar da ideoloji mübarizə üsullarıdır. "Stratfor"un bir çox araşdırmalarında bəzi bəndlər özünü doğrultsa da əsas etibarilə bu reallığı əks etdirməyib. "Stratfor"un maaliyyəçiləri və bağlı olduğu dairələr onu deməyə əsas verir ki, onlar Türkiyə və Rusiya münasibətlərini korlamaq üçün tezis əsasında sifariş yerinə yetirirlər. İstər Rusiyadakı, istər ABŞ-dakı erməni şəbəkəsi bu istiqamətdə vuruşur. Türkiyənin Rusiya ilə münasibətdə uzlaşdığı məqamlarda faydaları daha çoxdur və gələcəkdə daha da artacaq.

Ermənistan Türkiyə ilə beynəlxalq məhkəmələrdə iddialar formalaşdırır. Beynəlxalq məhkəmə olacağı halda proseslər ermənilərin xeyrinə getməyəcək. O hadisələri özündə işıqlandıran çoxlu sayda sənədlər var. Məsələn, Böyük Britaniyanın kral kitabxanasında həmin illərdə Türkiyədə baş verənlərin sənədləşdirilməsini aparanlar var. Rusiya çar dövrünə aid sənədlər, Ermənistanın özündə baş nazirin mövcud məktubları var ki, soyqırım aktını inkar edir”.

Topçubaşov Mərkəzinin direktoru Rusif Hüseynov bildirib ki, yeni geosiyasi reallıqda Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması Azərbaycanın marağında ola bilər. Bu o deməkdir ki, Türkiyə və dolayısı ilə Azərbaycanın da Ermənistana təsir etmək imkanları daha da böyüyür.

Ekspert qeyd edib ki, Türkiyə ABŞ və Avropa İttifaqı ilə bir çox platformalarda tərəfdaş olsa da, artıq 90-cı illərdəki Türkiyə deyil və artıq özünü regional lider olaraq gördüyündən xarici siyasi proseslərdə əvvəlki dövrlə müqayisədə daha müstəqil addımlar atır.

“Ermənistanla bağlı hansı təzyiqlər olsa belə, Türkiyə yenə də öz siyasi maraqlarına uyğun qərar verəcək. Güman etmək olar ki, bir neçə il əvvəl, xüsusilə futbol diplomatiyası zamanı Türkiyə ilə Ermənistan arasında normallaşdırma cəhdlərində olduğu kimi bu dəfə Türkiyə Azərbaycanın milli maraqlarını nəzərə alacaq. Çünki istənilən halda Azərbaycan Ermənistandan daha önəmlidir. Azərbaycanla Türkiyə arasında həm siyasi, həm iqtisadi, həm də hərbi sahədə, eləcə də institutsional səviyyədə, liderlərin şəxsi səviyyəsində sıx bağlar yaranıb”.

R. Hüseynov qeyd edib ki, bir çox xarici siyasi məsələlərdə olduğu kimi Ermənistanla münasibətlərin normallaşması zamanı da Azərbaycan və Türkiyə bir-birlərinin maraqlarını nəzərə alacaq: “Bu proses Azərbaycanla koordinasiyalı şəkildə də aparılacaq. Burada nəqliyyat kommunikasiya xətlərinin açılması məsələsi kimi bir çox ortaq maraqlar var. Azərbaycanın Ermənistanla məsələsində Türkiyə var, Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərində Azərbaycan var. Bütün bu vacib faktorları nəzərə almamaq mümkün deyil”.

Gülnar Səlimova

Məqalə Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanmışdır

6.3.4. ictimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi

Prezident Xocalıda evləri bir-bir gəzdi - VİDEO

Xəbər xətti

Lənkəranda 4 yaşlı uşağın üzərinə qaynar su tökülüb
22:45 29.05.2024
Gürcüstan parlamentinin vitse-spikeri: Zurabişvilinin referendumla bağlı təşəbbüsü təhqirdir
22:24 29.05.2024
Umud Mirzəyev Laçının Bayraq meydanında - VİDEO
22:10 29.05.2024
Braziliya İsraildəki səfirini rəsmən geri çağırıb
22:00 29.05.2024
İsrail ordusu Rəfahın mərkəzinə doğru İRƏLİLƏYİB
21:44 29.05.2024
Bəhram Bağırzadə barəsində inzibati iş BAŞLANIB
21:23 29.05.2024
Umud Mirzəyev Nəsib Nəbioğlu və Nazim Əhmədli ilə birlikdə Laçında - VİDEO
21:10 29.05.2024
AFFA bu komandanı liqadan kənarlaşdırdı
21:00 29.05.2024
Müəllimlərin vəzifə maaşlarına aylıq əlavələrdə texniki xarakterli məhdudiyyətlər aradan qaldırılıb
20:46 29.05.2024
Cəbhəni qorumaq üçün Kiyevə bu qədər təyyarə lazımdır
20:39 29.05.2024
Lənkəran-Astara Regional Təhsil İdarəsi: 4 bağça, 5 məktəb direktoru vəzifəsindən azad edilib
20:27 29.05.2024
Mayoru öldürən kapitanın işi ilə bağlı yeni məlumat
20:20 29.05.2024
Umud Mirzəyev Laçında olub - VİDEO
20:08 29.05.2024
Slovakiyanın Baş naziri İlham Əliyevi təbrik edib
20:00 29.05.2024
İraqın Baş naziri Prezident İlham Əliyevə təbrik məktubu ünvanlayıb
19:50 29.05.2024
Polşa Prezidenti İlham Əliyevi Müstəqillik Günü münasibətilə təbrik edib
19:49 29.05.2024
"Səbail" Şahin Diniyevlə yeni müqavilə imzaladı
19:33 29.05.2024
Zakir Həsənov Türkiyənin milli müdafiə naziri ilə hərbi əməkdaşlığı MÜZAKİRƏ EDİB
19:15 29.05.2024
Antonio Quterreş İlham Əliyevi təbrik edib
19:10 29.05.2024
Talassemiyalı uşaqların pullarını mənimsəyən daha bir nəfər həbs edildi
19:00 29.05.2024
Bu ölkələr Rusiyanın vurulmasına razılıq verdi
18:50 29.05.2024
Prezidentin təməlini qoyduğu kənddə neçə ailə yaşayacaq?
18:30 29.05.2024
Fövqəladə hallar könüllüləri təltif edilib
18:15 29.05.2024
DİN: Qəbələdə saxlanılan şəxslər sərbəst buraxıldı
17:53 29.05.2024
Qarabağ Universitetinə fakültə dekanları SEÇİLDİ
17:40 29.05.2024
Zakir Həsənov Türkiyəyə GETDİ
17:25 29.05.2024
Məşhur aktyor Trampı "təlxək" adlandırdı
Məşhur aktyor Trampı "təlxək" adlandırdı
17:20 29.05.2024
Almaniyalı səfir Ralf Horlemann Ağdamda qadın minatəmizləmə komandasını ziyarət edib - FOTOLAR
17:15 29.05.2024
Çiyələklə bağlı RƏSMİ XƏBƏRDARLIQ
17:15 29.05.2024
Hikmət Hacıyev Türkiyə səfiri ilə regiondakı vəziyyəti müzakirə etdi
17:10 29.05.2024
Fatimə Mövlamlı və Nicat İsmayıl SAXLANILDI
17:05 29.05.2024
"İsrail beynəlxalq hüquqa tabe olmursa hamı təhlükədədir" - Ərdoğan
"İsrail beynəlxalq hüquqa tabe olmursa hamı təhlükədədir" - Ərdoğan
17:00 29.05.2024
Azərbaycan ordusunun səhra geyim forması dəyişdi – FOTO
16:55 29.05.2024
Ceyhun Bayramov Pakistana GETDİ
16:53 29.05.2024
İqlim dəyişikliyi uçuşlara təsir etdi, turbulentlik iki qat artıb
İqlim dəyişikliyi uçuşlara təsir etdi, turbulentlik iki qat artıb
16:50 29.05.2024
İlon Maskdan Nvidia-ya dəstək: Apple geridə qalacaq
İlon Maskdan Nvidia-ya dəstək: Apple geridə qalacaq
16:45 29.05.2024
Qaçırılaraq təcavüz edilmiş qızın ailəsi üç milyon yarım tələb etdi
16:40 29.05.2024
ADY və Mətbuat Şurası müsabiqə elan edib
16:31 29.05.2024
Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyində səmimi görüş
16:25 29.05.2024
Türkiyə mətbuatı İlham Əliyevin Xocalıya səfərindən yazdı
16:08 29.05.2024
Hamısı