Ədəbiyyat fənni tədrisdən çıxarılır? – ƏDƏBİ SORĞU

Mədəniyyət 12:00 06.02.2024

Deyilənlərə görə, yaxın gələcəkdə dünya tədrisində ədəbiyyat bir fənn kimi orta məktəb proqramından çıxarıla bilər. Bu baş verərsə ədəbiyyatsız dünya necə görünər?

Ednews bu barədə tanınmış yazıçılar arasında sorğu keçirib. Cavabları təqdim edirik:

Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı:

“Ədəbiyyatsız dünya ruhsuz bədənə dönər…”

Yazıçı Səfər Alışarlı:

“İnanmıram. Bəlkə də kimlərsə istəyərdi bunu etsin, ancaq elmin əsasını humanitar elmlər təşkil etdiyi üçün Avropa buna yol verməz. Yanlış olaraq belə fikir mövcuddur ki, əsas elmlər dəqiq elmlərdir. Ancaq bilənlər bilir ki, bütün elmlərin bünövrəsində fəlsəfə dayanır. Ədəbiyyat fəlsəfənin ən yaxın qohumudur. Mənə elə gəlir ki, yaxşı ədəbiyyata gələcəkdə ehtiyac daha da artacaq. İnsanı, cəmiyyəti özünə göstərə bilən güzgüdür ədəbiyyat. İnsan özünə kənardan baxa bilməsə, tez çaşar və fəlakət törədər. Hərdən biz o fəlakətləri görürük. Aristotel hətta tarixlə müqayisədə poeziyaya üstünlük verirdi. O deyirdi ki, tarix elmi faktın necə, nə vaxt, harada olduğunu göstərdiyi halda poeziya faktın necə ola biləcəyini ehtimal edərək göstərə bilir”.

Yazıçı, tərcüməçi Etimad Başkeçid:

"Əslində bu məsələnin çox uzun tarixi var. Dünyanın ən böyük filosoflarından sayılan Platon ümumiyyətlə şairləri (o vaxtlar faciə və komediyalar da nəzmdə yazıldığı üçün, bütün ədəbiyyatı şairlər təmsil edirdi,) öz virtual dövlətindən qovmaq istəyirdi. Deyirdi ki, ədəbiyyat dərrakəyə, şüura istinad etmədiyi üçün cəmiyyətə ziyan vurur. Platon rasional və sərt sosial praqmatizmlə uyuşmayan Homerin poemalarını belə senzuraya məruz qoyulmasının tərəfdarıydı. Axı əyyaşlıq edən, oğurluqdan çəkinməyən, bir-birinə kələk gələn, günahsız insanların başına min oyun açan, hətta öldürən və s. tanrıların nümunəsində necə sağlam nəsil yetişdirəsən? İslam doqmatikasında da şairlərə münasibət birmənalı deyil. Bu günlərdə oxuyuram ki, Rus Pravoslav Kilsəsinin yüksək çinli ruhanisi, ixtisasca filoloq olan bir protoirey Buninin «Qafqaz», Çexovun «Sevgi haqqında», Kuprinin «Yasəmən kolu» kimi əsərlərin hansısa mülahizələrlə dərsliklərdən çıxarılmasını tələb edir. Ona başqa ruhanilər də dəstək verir. Təbii ki, bu gedişlə totalitar düşüncəyə xas başqa bu tip təşəbbüslər də irəli sürüləcək. Bunlar ədəbiyyatı «vintcik və təkərcik» kimi görmək istəyən Lenin babanın xələfləridir. 

İnsaf naminə deməliyik ki, bir çox sosial araşdırmaçılar və ya onların dəstəkçiləri də bənzər fikirlər səsləndirir. Onların dediyindən belə qənaət hasil olur ki, uğura, sosial komforta çatmaq istəyi ilə ədəbiyyat sevdalısı olmaq bir araya sığmır, hətta bir-birinə zidd məsələlərdir. Nümunələrin mütləq əksəriyyəti bunu göstərir. Bundansa tətbiqi əhəmiyyəti olan digər yaradıcı fənnlərə üstünlük vermək lazımdır. Belə baxanda, doğrudan da, qarıları baltalamış Raskolnikovun motivləri haqqında saatlarla, günlərlə baş sındırmaq orta məktəb şagirdinin nəyinə lazımdır? Pul üçün öldürüb də! Yaxud «İdiot»un qəhrəmanı Nastasya Filippovna niyə Roqojinin pullarını oda atıb yandırıb? Bunu araşdıran və alim adı alan müxtəlif fikirli, vacib görkəmli sənətkarların hamısının yazılarını oxumaqla nə əldə edirsən? Sən inşalar yazırsan, dərsdənkənar məşğələlərə qatılıb, müəllifin nə demək istədiyini araşdırırsan, hansısa proyektlərdə iştirak edirsən. Bir gün ayılırsan ki, yaş qırxa çatıb, ontoloji məsələlərlə o qədər uğraşmayan tay-tuşların oğul-uşaq sahibidir, öz həyatını qurub, səninsə nə iqtisadiyyatdan, psixologiyadan, nə də siyasətdən başın çıxır. Əvəzində alternativ, evfemer, mövcud olmayan nəsnələr üzrə mütəxəssissən və çox zaman heç nəyin yiyəsisən. Yəni hər şey qədərində yaxşıdır… Ədəbiyyatın bir fənn kimi nə vaxtsa məktəb proqramından çıxarılacağına inanmıram. Çıxarılsa belə, indiki internet və kommunikasiya texnologiyaları dövründə mənasız iş görmüş olacaqlar. Onsuz da, çox zaman orta məktəblərdə insanları ədəbiyyatdan iyrəndirməklə məşğul olurlar".

Yazıçı Zahid Sarıtorpaq:

“Bu gün sosial şəbəkələr bütün dünyada qadağan olunsa, həyat necə görünərsə, ədəbiyyat da bir fənn kimi dərsliklərdən çıxarılsa, şəxsən mənə görə, dünya da eləcə bir duruma düşər. Amma, bu, heç vaxt baş verməyəcək. Nəsə, inanmıram...”

Şair Cəlil Cavanşir:

“Düşünürəm ki, bununla ancaq tədris, təhsil itirəcək. Çünki ədəbiyyat bir fənn kimi, elm sahəsi kimi tədris olunmadığı vaxtlarda da var idi. Gələcəkdə də də keçmişi təkrarlasalar yenə ədəbiyyat var olacaq. Amma ədəbiyyatsız təhsil prosesi yarımçıq olar. Əminəm ki, belə bir addım atılmaz”.

Oğuz 

Umud Mirzəyev "Azərbaycan QHT-lərinin Əməkdaşlıq Forumu”ndan danışdı - VİDEO

Xəbər xətti

Papuaşvili müxalifət nümayəndələrini parlamentin iclaslarında iştirak etməyə çağırıb
Papuaşvili müxalifət nümayəndələrini parlamentin iclaslarında iştirak etməyə çağırıb
03:20 25.06.2024
Azərbaycanda Rusiya Mədəniyyəti Günləri başlayır
01:11 25.06.2024
Türkiyə millisinin heyətindən çıxarıldı
00:02 25.06.2024
Aİ "Xarici agentlər haqqında" qanuna görə Gürcüstanı maliyyələşdirmədən məhrum edə bilər
23:13 24.06.2024
Kreml: Putin və Ərdoğan Astanada görüşə bilər
22:40 24.06.2024
Samuxda “Son Zəng"lə bağlı təlimatı pozduğu üçün məktəb direktoru işdən azad olunub
22:29 24.06.2024
Yeni Kaledoniyada müstəqillik tərəfdarlarının liderinin deportasiyası iğtişaşlara səbəb olub
22:00 24.06.2024
Azərbaycan basketbolçuları təlim-məşq toplanışının ikinci mərhələsinə start verib
21:40 24.06.2024
Bənövşəyi xətdə qatarların hərəkət qrafiki DƏYİŞDİRİLİR
21:20 24.06.2024
Keçmiş həmsədr: Fransanın Ermənistana silah satması Azərbaycanla sülh ərəfəsində yeni təxribatdır
21:00 24.06.2024
143 milyonluq yeyintidə İLK HÖKM: Maliyyə xidmətinin sabiq rəisi cəzasını aldı
20:29 24.06.2024
Umud Mirzəyev "Azərbaycan QHT-lərinin Əməkdaşlıq Forumu”ndan danışdı - VİDEO
20:25 24.06.2024
Sədərək Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısına yeni müavin təyin edilib
Sədərək Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısına yeni müavin təyin edilib
20:00 24.06.2024
Zəngilanda Azərbaycan QHT-lərinin Əməkdaşlıq Forumunun ilk günü yekunlaşıb - YENİLƏNİB - VİDEO
19:35 24.06.2024
Naxçıvanda təhsilverənlərin sertifikatlaşdırma prosesinin test imtahanı mərhələsi yekunlaşıb
19:00 24.06.2024
Müxalifət təmsilçisi: "Rusiyanı Ermənistandan çıxarmaq üçün Paşinyanı hakimiyyətə gətirdilər"
18:44 24.06.2024
Səfir: Misir və Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edə bilər
18:26 24.06.2024
Kür çayında bir nəfər batıb
18:23 24.06.2024
"Xalqın içində olmayan, dərdini hiss etməyən onun problemini həll edə bilməz…" - Razi Nurullayev - VİDEO
"Xalqın içində olmayan, dərdini hiss etməyən onun problemini həll edə bilməz…" - Razi Nurullayev - VİDEO
18:00 24.06.2024
Azərbaycanda OLAY: İş yoldaşını yuxuda tez-tez gördüyündən falçıya üz tutdu - Başına iş gəldi
17:45 24.06.2024
Abituriyentlərin 100-dən aşağı bal topladığı BÖLGƏLƏR
17:30 24.06.2024
Fransanın bu səhvi Aİ-na zərər vuracaq - Financial Times
Fransanın bu səhvi Aİ-na zərər vuracaq - Financial Times
17:15 24.06.2024
“Sosial sahədə çalışan insanların qəlbi mərhəmətlə dolu olmalıdır” – Razi Nurullayev - VİDEO
17:00 24.06.2024
Rezidenturaya qəbul imtahanının nəticələri AÇIQLANDI
16:55 24.06.2024
Livan The Telegraph qəzetini məhkəməyə verib - SƏBƏB
Livan The Telegraph qəzetini məhkəməyə verib - SƏBƏB
16:35 24.06.2024
Rusiya ABŞ-ı günahlandırır -SƏBƏB
Rusiya ABŞ-ı günahlandırır -SƏBƏB
16:30 24.06.2024
"Rusiya Avropa təhlükəsizlik sisteminin üzvü olmalıdır" - Viktor Orban
"Rusiya Avropa təhlükəsizlik sisteminin üzvü olmalıdır" - Viktor Orban
16:22 24.06.2024
ABŞ höküməti Rusiyanı terrorçu ölkə elan edəcək?
ABŞ höküməti Rusiyanı terrorçu ölkə elan edəcək?
16:15 24.06.2024
YAP-ın siyahısı hazırdır - 34 deputat mandatsız qalacaq
16:07 24.06.2024
“Fransa günümüzdə neoimperiya fəaliyyəti göstərir” – Tural Gəncəliyev - VİDEO
“Fransa günümüzdə neoimperiya fəaliyyəti göstərir” – Tural Gəncəliyev - VİDEO
16:00 24.06.2024
"Qarabağdan köçkün düşəndə 12 yaşım vardı…" - Tural Gəncəliyev -VIDEO
"Qarabağdan köçkün düşəndə 12 yaşım vardı…" - Tural Gəncəliyev -VIDEO
15:40 24.06.2024
BAMF prezidenti Umud Mirzəyev: “QHT-lərimizin sayını artırmaq üçün sistemli təşkilatlanmalı və daha çox çalışmalıyıq”
BAMF prezidenti Umud Mirzəyev: “QHT-lərimizin sayını artırmaq üçün sistemli təşkilatlanmalı və daha çox çalışmalıyıq”
15:33 24.06.2024
Avropadan Rusiyaya böyük zərbə: Artıq Rusiya bunu edə bilməyəcək
Avropadan Rusiyaya böyük zərbə: Artıq Rusiya bunu edə bilməyəcək
15:30 24.06.2024
Konstitusiya Məhkəməsi Milli Məclisin buraxılmasına dair Prezidentin sorğusuna BAXACAQ
15:25 24.06.2024
Aİ Rusiyaya qarşı 14-cü sanksiya paketini qəbul etdi - Sanskiya paketinə nələr daxildir
Aİ Rusiyaya qarşı 14-cü sanksiya paketini qəbul etdi - Sanskiya paketinə nələr daxildir
15:20 24.06.2024
İspaniya Kralı Litvada səfərdədir
İspaniya Kralı Litvada səfərdədir
15:15 24.06.2024
Prezident dövlət qulluqçularını təltif etdi
15:10 24.06.2024
Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin müddəti UZADILDI
15:07 24.06.2024
Zəngilanda "Azərbaycan qeyri-hökumət təşkilatları nəticələr və hədəflər" mövzusunda panel müzakirə keçirilib - FOTOLAR
15:02 24.06.2024
Yaponiyada yaşlılar üçün sürücülük vəsiqəsi qadağan edilə bilər
Yaponiyada yaşlılar üçün sürücülük vəsiqəsi qadağan edilə bilər
15:00 24.06.2024
Hamısı