Arzuların qısırlaşdığı dövr – Oğuz Ayvaz yazır...

Yazarlar 14:00 23.01.2024

İnsanlar ibtidai dövrdə heyvanları öldürəndə günah hissi yaşayırmışlar. Heyvanları ovlamaq insanların yaşamaq mübarizəsinin əsasını təşkil edirdi. Onlar ovlamasa, ac qalardılar. Yaşamaq üçün başqalarının qurban olması tələb olunurdu. İnsan isə öldürdüyü heyvanı mağaraya gətirəndə içində bir peşmanlıq hissi duyur. Hətta heyvanları öldürüb dərisini soyanda, sümüklərini bir yerə yığanda inanırlarmış ki, heyvan təzədən diriləcək.

İlk insanlar Tanrını, onları xilas edəcək gücü göylərdə axtarırdılar. İnsan ibtidai dövrdə də, modern dövrdə də həmişə qorxu içində olub, ona görə nəyəsə sığınmaq ehtiyacı hiss edib. Ziqmund Freyd "Totem və tabu" kitabında bizim qorxularımızdan danışanda yazırdı ki, insan şimşəkdən qorxanda ata-anasına sığınırdı, sonradan bu sığınacağın adı Allah və dinlər oldu. Əslində, kədərli faktdır. İnsan təsəlli üçün, qorxusunu dəf etmək üçün nəyəsə inanır. Yəni insan tarix üçün yalnızca tikinti materialıdır. İnsanlar həyatlarının qıraq-bucağını xoşbəxtliklə doldurmaq, ölümü unutmaq, kədəri azaltmaq, ağrılarını dindirmək üçün miflər yaradırlar və inanırlar ki, o miflər onların yaşaması üçün vacibdir.

İndi isə bir ayrı mif yaranıb – internet. Mifsiz insanın yaşamağı mümkünsüzdür. Nə qədər elmi faktlar əsas götürülsə də, insanlar yenə də mifə ehtiyac duyur. Çünki mif təsəllidir, komfortdur. 

İnternet əsri insanı insandan ayrı salıb. Səhv etmirəmsə, Tarkovskinin “Solyaris” filmində deyilirdi: “İnsana insan lazımdır”. Dünyada ünsiyyət aclığı, ötəri münasibətlər, xəyanətlər, boşanmalar artıq adi hal alıb. İbtida dövrdə heyvan insana sağ qalmaq üçün lazım idi. İndiki dövrdə də insanlar heyvanlara sığınıb. Çünki heyvanlar yeganə ünsiyyət mənbəyidir. Azərbaycanda, demək olar, hər 3 ailədən biri ya pişik, ya it, ya da tutuquşu saxlayır. Təklikdən, tənhalıqdan qurtulmağın bir yolu da heyvan saxlamaq olub. Əslində, keçən əsrdə də insanlar heyvan saxlamağı çox sevirdilər. İndi isə heyvanı başqalarına görə saxlamaq dəbə minib. Tiktokda onun videosunu çəkmək üçün, layk yığmaq üçün və s.  

Müasir insan qərarsız, düşüncəsi xaos içində, stressli, depressiv bir ömür sürür. Yalnızlığını heyvanlarda tapır, bir müddət sonra marağı öləziyir, heyvanı azdırır, əlindəki ağıllı telefonunda “google”-a necə xoşbəxt olaram yazır. Tapdığı videolarda, məqalələrdə özünü axtarır. Tapa bilmir. Bir də baxır ki, gecə düşüb...

Bu yazım indiki insanı anlamaq mövzusundadır. Hər tərəfdə, hər küçədə kapitalizmin parıltılı işığı gözümüzü qamaşdırır. Endirim, faizsiz kredit, “Ayfonun təzəsi çıxdı”, “Qadın paltarlarında şok endirim”, “Nə alsan 1 manat, “İpoteka ilə ev sahibi olun”, “Topaz oyna, qazan”, Onlayn qumar oyunları, bankların reklam çarxları və. s. 

Müasir insanın bir gününü aşağı-yuxarı bu cür səciyyələndirmək olar:

Səhər yuxudan duran kimi əl-üzünü yumadan telefonu əlinə alır, çay içə-içə Tiktoka baxır, əynini geyinir, qulaqcıq taxır, işə gedir, yolda oyun oynayır, musiqi dinləyir, işə çatır, müdir gecikməsinə görə danlayır, komputer arxasına keçir, reklam çarxları, yazışmalar, layklar, rəylər, izlənmələr, trendə düşənlər, axşam olur, evə gedir, yeməyini qucağında yeyir, bir əlində telefonu, telefonu əmzik kimi əlindən düşürmür, gecə yatanda da telefonunu başının üstünə qoyur, ona inanır, onu sevir...

Müasir insanın gələcəyə ümidi yoxdur. O ümidsizlik içindədir. İbtidai vaxtı insanın yaşamaq üçün çox səbəbləri vardı. Kəşf etmək sevdası, nəyisə tapmağın sevinci. Bu gün yuxudan oyanacam və bilmədiyim bir şeyi tapıb ortaya çıxardacam, sonra həmin tapıntımı başqaları ilə də bölüşəcəm. 

Müasir insanın tapmağa bir şeyi qalmayıb. O artıq hər şeyə sahibdir. Kreditlə hər şeyi əldə edə bilər. Arzular belə qısırlaşıb. Əvvəllər nəyisə əldə etmək üçün əlləşib vuruşurdun, o arzunun rəngləri vardı. İndi arzunun bircə çıxış yolu var – kredit. Kreditlə arzularına qovuşa bilirsən. Ancaq həbsə düşürsən. Kredit həbsinə. Bundan sonrakı həyatına kreditin dəmir barmaqlıqları arasından baxırsan. Müasir həyat “Squid game” serialındakı kimi hamımızı ölümlə sınayır. Biz nəyisə əldə etmək üçün ölümə hazır olmalıyıq. Ölüm burada metaforadır. Özümüzü heçliyə, məğlubiyyətə təslim etməkdən gedir söhbət. 

Keçən dəfə qızımla şəhəri gəzirdik. Hər yerdən bozluq yağırdı. Həyatın rənglərini elə bil solğunlaşdırmışdılar. Məncə, müasir insanın həyatı da belədir. Sevdiyin yeməyi kafelərin birində yeyirsən. Görürsən ki, hər şey yerindədir, duzu, ədviyyatı və s. Ancaq evdə ananın bişirdiyi o dad yoxdur. Mənə elə gəlir, indi biz o dadı itirmişik. Bir Norveç filmi var. Bir adam avtobusla bir şəhərə gətirilir. Bu şəhərdə ona hər şey verilir. Gözəl qadınla ailə həyatı qurur. İşi əladır. Müdiri ona tez-tez istirahət verir. Yəni bu insanın bu həyatda arzuladığı hər şey yerinə yetib. Ancaq o darıxır. Xoşbəxt deyil. Rejissor təkcə həmin adamın deyil, o şəhərdəki hamının xoşbəxt olmamağının səbəbini yemək və sevişmə səhnələrində göstərir. Heç kim yeməkdən dad, sevişmədən zövq ala bilmir. İndi o filmin personajları kimiyik, əslində. Hər şey var, ancaq dad yoxdur. Dad itib. O dadı kim itirib? Bilmirəm. Ancaq o dad yoxa çıxıb. O dad, görən, hansı divarların arxasındadır? 

Dezinformasiyaya qarşı mübarizə: İctimai rəyin formalaşmasında medianın rolu - VİDEO

Xəbər xətti

2030-cu və 2034-cü il Qış Olimpiya Oyunlarının ev sahibləri müəyyənləşdi
2030-cu və 2034-cü il Qış Olimpiya Oyunlarının ev sahibləri müəyyənləşdi
23:00 24.07.2024
ABŞ pandemiyalarla mübarizə fonduna 667 milyon dollar ayıracaq
22:39 24.07.2024
Fransada qatar relsdən çıxıb, xəsarət alanlar var
22:23 24.07.2024
Selin Dion Paris Olimpiadasında çıxış edəcək
22:00 24.07.2024
Panamada çayda 10 miqrantın cəsədi tapılıb
21:45 24.07.2024
2023-cü ildə dünyada 2,33 milyard insan qida çatışmazlığından əziyyət çəkib
21:20 24.07.2024
"Apple" daha film maliyyələşdirməyəcək
21:00 24.07.2024
Səbinə Əliyeva Türkiyə Konstitusiya Məhkəməsinin sədrini Ermənistanın mina terroru haqda məlumatlandırıb
20:44 24.07.2024
Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq elan edilib
20:29 24.07.2024
Kamran Əliyev Bişkekdə qırğız və türkiyəli həmkarları ilə əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə edib
20:06 24.07.2024
İtaliyada meşə yanğını: 1200 turist təxliyə edildi
19:44 24.07.2024
Dezinformasiyaya qarşı mübarizə: İctimai rəyin formalaşmasında medianın rolu - VİDEO
19:30 24.07.2024
Prokurorluq "oxu.az"a xəbərdarlıq etdi
19:22 24.07.2024
XİN rəhbəri İsrail rəsmisi ilə görüşdü
19:00 24.07.2024
Talassemiyalı uşaqların pullarını mənimsəməklə bağlı məhkəmədə: Hesabda 100 minlərlə vəsait olub, lakin hesabatlarda 5-6 manat göstərilib
18:40 24.07.2024
Gürcüstan MSK parlament seçkilərində iştirak etmək üçün 13 partiyanı qeydə alıb
18:20 24.07.2024
Ceyhun Bayramov İsrail rəsmisi ilə Azərbaycan-Ermənistan normallaşması barədə danışdı
17:55 24.07.2024
“Qarabağ”ın bəstəkarının hüquqları bərpa edildi
17:50 24.07.2024
Hikmət Hacıyev Polşanın səfiri ilə GÖRÜŞDÜ
17:30 24.07.2024
“Equinor” Azərbaycandakı aktivlərini SOCAR-a satıb
“Equinor” Azərbaycandakı aktivlərini SOCAR-a satıb
17:10 24.07.2024
Rusiya vətəndaşlara müharibədə iştirak etmək üçün rekord həddə pul təklif edir
Rusiya vətəndaşlara müharibədə iştirak etmək üçün rekord həddə pul təklif edir
17:00 24.07.2024
Avtobus dayanacağında avtomobil saxlayan sürücülər cəzalandırılacaq
16:55 24.07.2024
Tələbə köçürülməsi üçün şərtlər açıqlandı
16:50 24.07.2024
Böyük Zəfərimizə layiq olmaq: Cəmiyyətin və medianın məsuliyyəti... - Rəşad Məcid yazır
16:47 24.07.2024
SON DƏQİQƏ: İranla sərhəddə insident - İki sərhədçimiz YARALANDI
16:44 24.07.2024
Türkiyə MN-i Yaşar Güler jurnalistin sualına belə cavab verdi - VİDEO
Türkiyə MN-i Yaşar Güler jurnalistin sualına belə cavab verdi - VİDEO
16:42 24.07.2024
Bu idmançılara xüsusi TƏQAÜD VERİLƏCƏK
16:40 24.07.2024
Bu rayonlara leysan yağır - FAKTİKİ HAVA
Bu rayonlara leysan yağır - FAKTİKİ HAVA
16:35 24.07.2024
İrəvandakı Rusiya səfirinin Zəngəzurla bağlı İLGİNC açıqlaması: Ekspertlərin ŞƏRHİNDƏ
İrəvandakı Rusiya səfirinin Zəngəzurla bağlı İLGİNC açıqlaması: Ekspertlərin ŞƏRHİNDƏ
16:30 24.07.2024
Saxta "parkovşiklər" 2 min manatadək CƏRİMƏLƏNƏCƏK
16:25 24.07.2024
Qanunsuz parklanmanın cəriməsi artırıldı
16:20 24.07.2024
Velosiped yollarında maşın sürənlər 100 manat CƏRİMƏLƏNƏCƏK
16:15 24.07.2024
14 yaşdan yuxarı şəxslər kiçik elektrik nəqliyyat vasitəsini idarə edə biləcək
16:10 24.07.2024
Bakı metrosunun Müşahidə Şurasının tərkibi dəyişib
16:05 24.07.2024
Aİ - nin "şirnikləşdirici" viza təklifi: Ermənistan üçün ÇƏTİN DİLEMMA - ŞƏRH
16:00 24.07.2024
Vyetnam alterntiv enerjini ixrac etməyə start verib
Vyetnam alterntiv enerjini ixrac etməyə start verib
15:50 24.07.2024
İraq ABŞ-dan ordunun ölkədən çıxmasını tələb edib
İraq ABŞ-dan ordunun ölkədən çıxmasını tələb edib
15:40 24.07.2024
Prezident general-leytenantı TƏLTİF ETDİ
15:35 24.07.2024
Rəsmi Bakı: “Azərbaycan Ermənistanla danışıqlara hər zaman hazır olub”
15:22 24.07.2024
AZPROMO: Xarici şirkətlər Qarabağda 442 layihə həyata keçirir
15:10 24.07.2024
Hamısı