Ankarada keçirilən NATO sammiti ABŞ və Avropa arasında ciddi fikir ayrılıqları, müdafiə xərcləri ilə bağlı mübahisələr, Ukraynada davam edən müharibə, Yaxın Şərqdəki böhran və Vaşinqtonun Avropa təhlükəsizliyində gələcək rolu ətrafında qeyri-müəyyənlik fonunda baş tutur.
Türkiyə paytaxtında keçirilən görüş alyans üçün mühüm sınaq kimi qiymətləndirilir. Əsas sual NATO-nun dəyişən qlobal təhlükəsizlik şəraitində birliyini qoruyub-qoruya bilməyəcəyi və məsuliyyət bölgüsü ilə bağlı razılığa gəlib-gəlməyəcəyidir.
Bu proseslər fonunda Türkiyə sammitə NATO daxilində öz təsirini artırmaq üçün imkan kimi baxır. 1952-ci ildən alyansın üzvü olan Ankara özünü regional təhlükəsizlik və beynəlxalq vasitəçilik məsələlərində əsas aktorlardan biri kimi təqdim edir.
Türkiyənin rolu xüsusilə Ukraynadakı müharibə, Qara dənizdəki vəziyyət və İran ətrafında artan gərginlik kontekstində daha aydın görünür. Ankara daha əvvəl “taxıl sazişi” də daxil olmaqla bir sıra təşəbbüslərdə vasitəçi kimi çıxış edib və bu, onun beynəlxalq arenada diplomatik çəkisini artırıb.
Bundan başqa, Türkiyə NATO-da ABŞ-dan sonra ikinci ən böyük orduya malik ölkədir. Onun hərbi xərcləri artıq 30 milyard dolları ötür və artmaqda davam edir. Bu amil Ankaraya alyansın müdafiə siyasətinin formalaşmasında daha mühüm rol iddia etməyə imkan verir.
Türkiyənin fəallıq göstərdiyi istiqamətlərdən biri də NATO-nun Yaxın Şərq ölkələri ilə əməkdaşlığının gücləndirilməsidir. Bu kontekstdə İstanbul Əməkdaşlıq Təşəbbüsü xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sözügedən təşəbbüsdə Qətər, Bəhreyn, Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri iştirak edir.
ABŞ-nin Avropa təhlükəsizliyində gələcək rolu ilə bağlı qeyri-müəyyənlik fonunda Türkiyə tədricən alyansın periferik üzvündən Yaxın Şərq və Qara dəniz sərhədlərində NATO-nun əsas dayaq nöqtələrindən birinə çevrilir. Bu isə alyans daxilində güc balansına təsir göstərir.
Vəziyyəti ABŞ və Avropalı müttəfiqlər arasındakı fikir ayrılıqları da çətinləşdirir. Sammitin əsas məsələlərindən biri alyansın Vaşinqtonun diqqətini eyni vaxtda Avropa, Yaxın Şərq və digər regionlar arasında bölüşdürdüyü yeni reallığa necə uyğunlaşacağıdır.
Bu fonda Ukrayna məsələsi də NATO daxilində prioritetlər uğrunda daha geniş mübarizənin bir hissəsinə çevrilir. Kiyev alyans daxilindəki ziddiyyətlər və Yaxın Şərqdə artan gərginlik səbəbindən Ukrayna gündəminin ikinci plana keçməməsində maraqlıdır.
Beləliklə, Ankara sammiti təkcə Ukrayna üçün deyil, NATO-nun özü üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu görüş alyansın birliyini qoruyub-saxlamaq, məsuliyyət bölgüsü üzrə yeni mexanizmlər müəyyənləşdirmək və dəyişən qlobal təhlükəsizlik arxitekturasına uyğunlaşmaq qabiliyyətini nümayiş etdirməlidir.
Aysel Hacıyeva | EDnews
.jpg)
