Çexovun həyatını darmadağın edən o qadın kim idi? – ARAŞDIRMA

Mədəniyyət 16:00 24.01.2024

Ədəbiyyatın nə olduğunu bilməyən adama onu anlatmağın tək yolu var: Anton Çexovun hekayələrini göstərmək. Çexov romanlara sığmayan mətləbləri kiçik hekayələrlə göstərərək dünya klassikinə çevrildi. “6 N-li palata”, “Qara rahib”, “Məmurun ölümü”, “Qüssə”, “Sevinc”, “Xoşbəxtlik” və saysız hekayələrlə çıxış edən Çexov bütün dövrlərdə oxunan, ədəbiyyatı sevdirən yazıçılardan biridir. Yaradıcılığında heç vaxt böyük iddiayla çıxış etməyən Çexov “hər hadisə bir hekayədir” deyərək, yeganə missiyasının yazmaq olduğunu düşünürdü. Onun həyatı da, qarşısına çıxan qadın da Anton Çexovu bu cür qəbul etmişdi. “Tənhalıqdan xilas olmaq istəyirsənsə, evlənmə” deyən yazıçını sözün həqiqi mənasında darmadağın edən bir qadın olmuşdu. Bəlkə o qadın olmasaydı Çexov “həyat nədir?” sualına cavab tapa bilərdi... 

İlk qarşılaşma

1898-ci ilin sentyabrında “Qağayı” və “Çar Fyodor İvanoviç”in tamaşasında Anton Çexovu ən çox cəlb edən İrina rolunu ifa edən aktrisaydı. Yazıçı bütün diqqətini həmin aktrisaya yönəltmişdi. 

İrinanı oyanan aktrisanın böyük bir sənətkar olduğunu dostuna bildirən Çexov məktubunda belə yazırdı: “Mənə görə, İrina möhtəşəmdi. Səsi, mülayimliyi digərlərindən əsaslı dərəcədə fərqlənirdi. Əgər Moskvada qalsaydım yəqin İrinanı sevərdim”.

Çexov sevir...

İrina rolunu aktrisa Olqa Leonardovna Knipper ifa edirdi. Bu qadın hələ təzə-təzə aktirsalığa meyl etmişdi.

Çexov sözsüz qadına vurulmuşdu. O, öz sevgisini məktubla ifadə etmişdi. Həmişə başqa qadınlara deməyə əsirgədiyi sözləri ağ kazğıza yazmışdı. 

Qadının cavabı gecikmir: “Sizdən məktub alanda çox təəccübləndim, hətta sevincimdən qəhqəhə çəkdim. Mən düşünürdüm ki, yazıçı Çexov aktrisa Knipperi çoxdan unudub. Deməli, siz də məni yada saldınız. Çox sağ olun!”

Çexov təzədən içindəkiləri kağıza boşaldır: “Bəli, siz haqlısınız, yazıçı Çexov aktrisa Knipperi unutmayıb. Yəqin, sizinlə Yaltaya getmək çox gözəl olardı.”

Çexovun Knipperlə Yaltada görüşməyi çox asan başa gələ bilərdi. Çünki münasibətdə olduğu Liki adlı qadın vəba xəstəliyinə tutulmuşdu. Bu dəfə yazıçını Knipperlə görüşməyə mane olacaq heç nə yox idi. Onlar Yaltanı gəzdikdən sonra birlikdə Moskvaya qayıtdılar...

Həsrət

Daha sonra bu görüş məktublarda öz əksini tapacaqdı. Qadın yazırdı: “Mən sizi daim xatırlayıram.” Çexov da eyniylə qadını, keçirdikləri xoş günü yada saldığını məktublarında qeyd edirdi.

Daha sonra Çexov Yaltaya qayıdır. Sevdiyi qadın Moskvada, qarlı bir şəhərdə qalmalı olur. Çexov qadın üçün darıxdığını məktublarında bildirir: “İndi Yaltada soyuqdu. Mənə Moskvanı xatırladır bu. Kaş indi Moskvada olardım, mənim əziz aktrisam!”

Anlaşılmaz sevgi

Mayda Çexov Moskvaya gəlir. İyul ayında Knipper yazıçıyla Yaltaya yollanır. Çexov burda anası və bacısıyla birgə qalırdı. Yazıçıyla aktrisanın sonrakı məktublaşmalarından aydın olur ki, onların münasibətləri dəyişir, başqalaşır. Bu olanlar isə Çexovun yaxınlarına aydın deyildi. Onlar birlikdə yaşanmayan bu münasibətə ad qoya bilmirdilər. Çünki artıq Knipper Sevastopola getmişdi. Çexov isə Yaltada tək başına ona məktublar yazmaqla məşğuldu.
    
Məktublaşma

Məktublarda daha çox ən gözəl yerlərdə yaşamaq xəyalı qurulur, pyeslər haqqında, oynanılan tamaşalar barəsində fikir mübadiləsi yürüdülür, eləcə də bir-birini dəlicəsinə sevən iki aşiqin etirafları yer tuturdu. 

Məsələn, Çexov yazırdı: “Keçən dəfə Alekseev yanıma gəldi. Onunla pyes haqqında danışdıq. Dedim  ki, sentyabra qədər bitirsin. Görürsən də, mən necə ağıllıyam” və yaxud: “Yaltada oturmuşam, darıxıram. Mənə elə gəlir indi sən qapını döyəcək, sonra açıb içəri girəcəksən. Ancaq bilirəm ki, sən bu saat gələ bilməzsən, çünki repetisiyadasan, öyrənirsən. Mənnən və Yaltadan uzaqdasan”. 

Olqa isə hisslərini bu cür ifadə edirdi: “İndi ürəyim sözlə dolub. Əlbəttə, ağlayıram. Axı mən qısa bir zaman kəsimində sizin evdə yaşadım. Mən indi bunu təsəvvür edə bilmərəm. Ancaq yalnız bu haqda düşünürəm. Yalnız sənin haqqında düşündüm. Dedim, bax indi, bu saat şəhərə gəlib, bu saat arabadan düşəcək...” ya da: “Yazıram və pəncərədən soyuq havaya baxıram. Düşünürəm ki, gələn yayı şimalda keçirək. Nə deyirsən? Ancaq hələ heç nə mümkün deyil. Bizə sadəcə arzulamaq qalır...”

Qadın daim keçmişi xatırlayır və gələcəyinin Çexovda olacağını düşünür: “Məni pilləkəndən ötürdüyün yadındadır? Onda tutacaq necə xaincəsinə cırıldamışdı... Mən bunu dəhşətli dərəcədə sevirəm. İndi isə uzun zaman sənə yazmadım, oturdum şəklinə tamaşa elədim və yalnız sənin haqqında və gələcəyimiz haqqında düşündüm. Bəs sən düşünürsənmi? Biz səninlə çox az danışmışıq. Sənə elə gəlmirmi, bizim münasibətimiz anlaşılmazıdır? Ah mənim gələcəyimin insanı!”

“Məni mərhmətsizliklə suçlayırsan. Səni sevən mən necə bunu edə bilərəm? Mənim qəlbim həmişə mərhəmətlə və sənin sevginlə çırpınıb. Sən bunun üçün izah gözləyir, ciddi-ciddi söhbətlə, üz cizgiləri ilə bunu tələb edirsən. Ancaq mən sənə demək lazım olduğunu bilmirəm və sənə 10000 dəfə demişəm ki, səni sevirəm, başqa heç nə... İndi bizim bir yerdə olmağımızın günahı sən yox, şeytan, məni özünə şəkən şeytan, səni isə özünə çəkən incəsənətdir.” – Çexov Knipperin məktubuna belə cavab vermişdi.

Münasibətin gərginləşməsi

Çexov oktyabrın axırında Moskvaya gəldi, dekabrda isə sərhəddi keçdi. Sonra Çexov Neapolda qatara minib Yaltaya yola düşmüşdü. Burdan isə Knipper keçmişdi...

“Sən artıq bilirsən, biz bir yerdə tanış insanlar kimi yaşaya bilmərik. Mən gəlmişdim sənin yanına. Artıq bu gizlənmələrdən bezmişəm. İnan mənə, bu mənə çox ağırdır. Hələ sənin ananın üzündəki iztirabı görmək daha dəhşətlidir. Mən axı iki od arasında qalmışam. Denən mənə, de ki, bir yerdə xoşbəxtcəsinə yaşayacağıq...” – Knipper dayanmadan öz əzablı sevgisini qələmə alırdı.

Bu məktub onların birgə yaşamağının qərarı deyildi. Knipper bunu istəyirdi, ancaq tale buna imkan vermirdi. Lakin bu yazılanlar Çexova təsir eləmişdi. Yazıçı məhz bu istəklə, Knipperlə nikah qurmaq üçün Moskvaya gəlib ordan Volqaya getməyi düşünürdü... Onlar kilsə nikahıyla sevgilərini əbədiləşdirmişdilər.

Uzaq evlilik...

“Bütün günü özümü pis hiss elədim. Mənə elə gəldi, bu bağırsaq pozğunluğudur. Ancaq sonra anladım ki, hamiləyəm.”

Knipper bu qədər acı taleyə, ayrılıq, hicran dolu sevgiyə görə gileylənmir, əksinə Çexovun sevgisiylə həyatı bütün çılpaqlığıyla görürdü. Artıq o, Çexovdan bir parça daşıyırdı...

“Canım! Sən niyə mənim yanımda, Yaltada deyil, Moskvadasan? Əgər sən Yaltada bütün qışı mənimlə bir yerdə olsan o zaman sənə asan olar, yüngül olar. Mən bir aktrisayla evlənəndə düşünmüşdüm ki, biz bir yerdə Moskvada qalacağıq. Ancaq sən elə bilmə ki, mən yanımda olmadığın üçün inciyirəm. Əksinə, hər şeyin yaxşılığa doğru getdiyini anlayıram...” – Çexov sevdiyi qadınının yaşadığını məktub vasitəsi ilə öyrənirdi.

“Mən düşüncəsiz, heç bir səbəbsiz səninlə əlaqə qurdum. Əgər səhnədəyəmsə gərək ki, heç kimə mane olmayam”. – Knipperin cavabı gecikmirdi...

“Özünü günahkar sayma. Mənimlə birgə qışı keçirmədiyin üçün suçlu deyilsən. Əksinə, biz çox mehriban ər-arvadıq. Bir-birimizin işinə mane olmadığımız üçün yaxşı cütlük sayılarıq. Sən teatrı sevmirsənmi? Əgər sevməsəydin, başqa məsələ” – Çexov hər şeydən razı olduğunu Knipperin nəzərinə çatdırır. 

Knipper isə öz növbəsində teatrdakı çıxışlarından, tamaşaçıların rəylərindən ağız dolusu bəhs edirdi. Son pyesin isə izləyicilər tərəfindən yaxşı qarşılanmadığını deyən qadın bunu baş vermiş bədbəxt bir hadisə kimi yazıçıya nəql edirdi.

Çexovun “Albalı bağı” səhnələşdilərkən yazıçı arvadına belə yazmışdı: “Bircə bunu demək lazımdı: mənim pyesimi Stanislavski məhv elədi”. Teatr yenidən uğursuzluğa düçar olmuşdu. 

Çexov pyesinin  səhnləşdirmədə uğurlu alınmadığından sonra Knipperə belə bir məktub göndərir: “Yaltadan gedirəm. Heç də təəccüblənmə. Burda çox darıxdırıcıdır. Yaz gəlmir bura və sağlam ruhum yoxdur. Sən soruşursan: həyat nədi belə? Bu sual gülməli bir sualı ortaya çıxardır: yer kökü nədi belə? Yer kökü yer köküdür. Qalan hər şey anlaşılmazdır”. 

Bu qərardan sonra Çexov arvadıyla birgə Moskvadan xaricə getməli olur. Ancaq bütün bunlarla bərabər, Çexov darıxır daha başqa ölkələrə getmək üçün can atır, Knipperin də yanında olmasını istəyirdi. “Burdan gedək, sevgili arvadım. Buralar istidi. Mən yenə sənə yazacam və səni öpəcəm...”

Bu Çexovun yazdığı sonuncu məktubdu. İsti yerlərdən xoşu gəlməyən yazıçı bürkülü iyul ayında, 1904-cü ildə vəfat etdi. Onun ölümündən sonra dünya bir az balacalaşdı. Və Çexov həyat haqqında öz düşüncəsini belə yekunlaşdırdı: həyat həyatdı, qalanı anlaşılmazdı...
     
Oğuz 

İlyas Hüseynov: "COP29 erməniləri ciddi narahat edir" - MÜSAHİBƏ - VİDEO

Xəbər xətti

Putin Şimali Koreyaya getdi
23:50 18.06.2024
Stoltenberq: NATO Yaponiya, Avstraliya və Cənubi Koreya ilə əlaqələri gücləndirəcək
23:30 18.06.2024
AVRO-2024: Türkiyə ilk matçında qələbə qazanıb
AVRO-2024: Türkiyə ilk matçında qələbə qazanıb
23:00 18.06.2024
Ermənistan daha bir bölgədə delimitasiyaya başlayır
22:40 18.06.2024
Macarıstan Ruttenin NATO-nun baş katibi postuna namizədliyini dəstəkləyəcək
Macarıstan Ruttenin NATO-nun baş katibi postuna namizədliyini dəstəkləyəcək
22:20 18.06.2024
Daşkəsəndə qayalıqdan yıxılan şəxs ağır xəsarətlər alıb
22:00 18.06.2024
Rusiya səfiri İsveç XİN-ə çağırılıb
21:40 18.06.2024
Şuşa ilə bağlı həbs edilən canidən xəbər var
Şuşa ilə bağlı həbs edilən canidən xəbər var
21:20 18.06.2024
Saatlıda 19 yaşlı gənc çayda çimərkən boğulub
21:00 18.06.2024
Ermənistan daha 4 kəndi Azərbaycana təhvil verməyə HAZIRLAŞIR
20:46 18.06.2024
Macarıstan Milli Assambleyasının üzvləri Ağdamda bərpa-tikinti işləri ilə tanış olublar
20:40 18.06.2024
Fransa Silahlı Qüvvələrinin Ermənistana göndərilməsi üçün Makrona müraciət olunub
20:20 18.06.2024
“Fransa Azərbaycana qarşı çirkli təbliğat və dezinformasiya kampaniyası aparır” - MN
20:00 18.06.2024
Ordubad, Babək və Şərurda yanğınlar olub
19:40 18.06.2024
Zelenskidən Sərxan Həsənovla bağlı FƏRMAN
19:20 18.06.2024
Müdafiə Nazirliyindən Fransaya xəbərdarlıq: Ermənistanın silahlandırılması yeni müharibəyə aparan yoldur
Müdafiə Nazirliyindən Fransaya xəbərdarlıq: Ermənistanın silahlandırılması yeni müharibəyə aparan yoldur
19:00 18.06.2024
MN: “Makron rejimi regionda davamlı sülhün təmin olunmasına maneə olur”
MN: “Makron rejimi regionda davamlı sülhün təmin olunmasına maneə olur”
18:40 18.06.2024
MN: Yeni müharibəyə görə məsuliyyəti Ermənistan rəhbərliyi və Makron diktaturası daşıyacaq
18:20 18.06.2024
Gecələr nəyə görə telefonla oynamamalıyıq?
Gecələr nəyə görə telefonla oynamamalıyıq?
18:00 18.06.2024
Paşinyan ABŞ dövlət katibinin müavini ilə Bakı və İrəvan arasında sülh prosesini müzakirə edib
17:40 18.06.2024
ARDNF dünyada təhsil xidmətləri göstərən ən böyük özəl şirkətlərdən birinə sərmayə qoyur
17:20 18.06.2024
Evinizi batareyaya çevirə biləcək sement: Tikintidə yeni era başlayır?
Evinizi batareyaya çevirə biləcək sement: Tikintidə yeni era başlayır?
17:00 18.06.2024
İranda zəlzələ olub, ölənlər var
16:40 18.06.2024
Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun xatirəsi yad edilib
16:20 18.06.2024
Telefonları əvəz edəcək Neuralink çipləri nəyə üçündür?
Telefonları əvəz edəcək Neuralink çipləri nəyə üçündür?
16:00 18.06.2024
Azərbaycanın Avropa İttifaqının təbii qaz bazarındakı payı 7 %-ə çatıb
15:40 18.06.2024
Azərbaycan və Qazaxıstanın Xəzərin dibi ilə fiber-optik kabel xəttinin çəkilişinə yatırdığı investisiyaların həcmi açıqlanıb
15:20 18.06.2024
Böyük Britaniyadan Yaşıl Enerji sahəsində böyük uğur
Böyük Britaniyadan Yaşıl Enerji sahəsində böyük uğur
15:00 18.06.2024
Orban: Brüsseldə Avropa xalqının iradəsinə məhəl qoyulmadı
14:40 18.06.2024
Türkiyə Azərbaycana 100 min ədəd ağac tingi göndərib, Qarabağ və Bakıda əkiləcək
14:20 18.06.2024
Yaponiyada ölümcül infeksiyada rekord artım: Növbəti pandemiya başlayır?
Yaponiyada ölümcül infeksiyada rekord artım: Növbəti pandemiya başlayır?
14:00 18.06.2024
İrəvanda Rusiya bayrağını və gerbini sökdülər
İrəvanda Rusiya bayrağını və gerbini sökdülər
13:40 18.06.2024
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
13:20 18.06.2024
Rusiya sualtı qayığı Şotlandiya sahillərində görünüb
Rusiya sualtı qayığı Şotlandiya sahillərində görünüb
13:00 18.06.2024
Azərbaycanın əmək haqqı üzrə dünya reytinqindəki yeri açıqlanıb
12:45 18.06.2024
Süni intellekt qaz qiymətlərinin artmasına səbəb olub - SƏBƏB
Süni intellekt qaz qiymətlərinin artmasına səbəb olub - SƏBƏB
12:30 18.06.2024
Türkiyə ordusu İraqın şimalında daha üç terrorçunu öldürüb
12:15 18.06.2024
AB-nin yeni administrasiyası: Ursula fon der Leyen vəzifəsini davam etdirəcəkmi?
AB-nin yeni administrasiyası: Ursula fon der Leyen vəzifəsini davam etdirəcəkmi?
12:00 18.06.2024
Ermənistan və Fransa CAESAR haubitsalarının tədarükünə dair müqavilə imzalayıb
11:45 18.06.2024
İsrail müxalifətinin liderindən Netanyahuya SƏRT SÖZLƏR
İsrail müxalifətinin liderindən Netanyahuya SƏRT SÖZLƏR
11:30 18.06.2024
Hamısı