Dahi rəssamın əzablı taleyi - ARAŞDIRMA

Mədəniyyət 16:00 29.02.2024

Tarixdə istedadı, taleyi, qəribəlikləri ilə ad qoyan, tanınan və bundan sonra yüz illər keçsə belə, insanların yaddaşında qalacağına əmin olduğumuz çox şəxsiyyətlər var. Rus ədəbiyyatının görkəmli yazıçısı Belinsi deyirdi ki, istedadlı adamlar faciyəyə meyilli olurlar.  Vay o gündən ki, sənətkarın istedadını nə dostları, nə ən yaxınları, nə ətrafdakılar, nə də cəmiyyət anlaya və ya qəbul edə bilir. Amma bu insanların cəmiyyət tərəfindən qəbul olunması, sevilməsi bəzən onlar həyatdan köçdükdən və hətta üzərindən yüz illər ötdükdən sonra başlayır. Lap elə bizim qəhrəmanımız dahi rəssam Van Qoq kimi…

"Uşaqlığım boş və maraqsız idi...”

1852-ci ildə HollandiyanınBredaşəhəri yaxınlığındakı Qrut-Zundert məntəqəsində Anna Kornelia Karbet və kilsə rahibi Teodor Van Qoqun ailəsində bir oğlan dünyaya gəlir. Yeni doğulmuş körpənin ailəyə böyük qələbələr və uğur gətirməsi üçün adını rahib babasının şərəfinə Vinsent, yəni "Qalib” qoyurlar. Lakin çox keçmir ki, yeni doğulmuş körpə dünyasını dəyişir. Baş vermiş hadisədən sarsılmalarına baxmayaraq, gənc valideynlər ümidlərini itirmirlər və nə az, nə çox, düz bir ildən sonra ailəyə yenidən üçüncü bir üzv qatılır. Bu dəfə də uşağa Vinsent adını verirlər. Bəlkə valideynlər elə bununla özləri belə bilmədən böyük bir səhvə yol açırlar. Ölmüş övladlarının adını yeni doğulan körpəyə verməklə sanki övladlarının öncədən qəmli və həzin bir həyat yaşamasına imza atırlar. Vinsentin daha bir qardaşı və üç bacısı vardı. Maraqlısı budur ki, uşaqların dayəsi xatirələrində balaca Vinsent haqqında xoş olmayan fikirlər bildirir: "Bu uşaqların içərisində Vinsent ən yaramaz və qəribəsidir. Bilmirəm, bu qəribəlik nədir, amma insan onunla əlaqəyə girmək və yaxınlıq etmək belə istəmir. İnanmıram ki, gələcəkdə bu uşaqdan bir şey çıxa”. Hamıdan sakitliyi və yazıqlığı ilə seçilən Vinsent qəribə xüsusiyyətlərinə görə daima valideynləri tərəfindən cəzalandırılırdı.

7 yaşında kənd məktəbinə gedir, amma bir ildən sonra onu məktəbdən çıxarıb evdə – dayənin yanında öz bacısı Anna ilə birlikdə təhsil almağa məcbur edirlər. 1864-cü ildə Vinsent yenidən Zevenberqendə yerləşən internat-məktəbinə göndərilir. Evindən 20 km uzaqda olması Vinsentə çox ciddi psixi təsir göstərir və hətta o, bunu sonralar da unuda bilmir. 1866-cı ildə balaca Vinsent digər bir internat-məktəbdə təhsili davam etdirməyə qərar verir və o, burada ingilis, fransız, alman dillərini öyrənməklə yanaşı, rəssamlıq dərsləri də alır. Amma həmin ilin ortasında məktəbi tərk edib evə dönür və bununla da Van Qoqun rəsmi təhsil alma dönəmi sona yetir. O, xatirələrində uşaqlıq illəri barədə yalnız bir cümlə yazır: "Mənim uşaqlığım, soyuq, boş və maraqsız idi”.

İlk məhəbbət

Uşaq vaxtı sakitliyi ilə seçilən Van Qoq gənc yaşlarında çılğınlığı ilə hamını dəhşətə gətirirdi. Oğlunun dəlisov hərəkətlərindən narahat olan atası onun ciddi bir işlə məşğul olmasını istəyirdi və buna görə də oğlunu qohumunun yanına "Goupil&Cie” firmasına işləməyə göndərir və bir müddət gənc rəssam öz dayısının yanında şəkil satmaqla məşğul olur. İşində uğur qazandığına görə Van Qoq 1869-1876-cı illərdəhəmin mağazanın Haaqa, Brüssel, London, Paris şəhərlərindəki şöbələrində adi satıcı vəzifəsində çalışır. Mağazanın London şöbəsinə təyin olunan zaman Van Qoqun cəmi 20 yaşı var idi və Londonu çox sevən gənc bir oğlan üçün bu, yeni ümidlər, imkanlar demək idi. Rəssam burada özünü inkişaf etdirir, muzeylərə gedir, əntiq mağazalarla maraqlanır, sərgilərdə Jan-Fransua, Mil və Jül Bretonun əsərlərinə baxır və hərdən bu ab-havanın təsiri ilə nələrsə çəkməyə cəhd edir, amma hər dəfə buradakı yeni şəkillərə baxdıqca nədənsə fikrindən daşınır. 20 yaşlı Vinsent artıq öz atasından qat-qat çox pul qazanmağa başlayır. Londonda Ursula adlı dul qadının evində kirayədə qalır və ilk baxışdan ev sahibəsinin qızına vurulur. Evgeniya adlı bu qız da onunla maraqlanır, ancaq Van Qoqun evlənmək təklifini qətiyyətlə rədd edir. İlk məhəbbətinin daşa dəyməsi Van Qoqu çox sarsıdır. Bu hadisədən sonra Van Qoq nə şəkil çəkmək, nə işləmək, nə də yaşamaq istəyir və buna görə də tez-tez "Bibliya”ya müraciət edir. 1874-cü ildə Vinsent çalışdığı firmanın Paris şöbəsinə göndərilir, amma üç aydan sonra yenidən dözməyib Londona qayıdır. Londonda özünə yer tapa bilməyən Vinsent yenə Parisə dönür, işləri getdikcə daha da pisləşməyə başlayır və sonda Vinsent işdən qovulur. Bu hadisələrdən sonra rahib olmaq qərarına gəlir. 1879-cu ildə yenidən İngiltərəyə qayıdır və Remsgeytdə internat-məktəbdə məvacib almadan müəllim işləyir. Qərara gəlir ki, kasıb insanlar üçün pulsuz dərs deməyi davam etdirsin. Yeni il bayramında ailəsinin yanına gedən Vinsenti valideynləri bir daha geri qayıtmamaq üçün yola gətirirlər, o, Hollandiyada qalıb bir kitab mağazasında çalışmağa başlayır. Bu iş də onu qane etmədiyinə görə ailəsi Vinsentə kömək etmək qərarına gəlir və yaxşı rahib olması üçün onu Amsterdama dayısının yanına göndərirlər. Burada teologiyanı öyrənməyə cəhd edən Vinsent tezliklə başa düşür ki, təhsil onluq deyil və yenidən hər şeyi yarımçıq qoyub geri qayıdır. Bir müddət Belçikanın Borinaj şəhərində din xadimi kimi çalışır.

Sənət və yoxsulluq

Artıq Van Qoq yoxsulluğun nə olduğun anlamağa başlayır. Nə pulu, nə ailəsi, nə də evi olan rəssam düşdüyü ağır vəziyyətin ciddiliyinin fərqinə varır. Van Qoq özünü incəsənət aləmində axtarmağa və bu yolda rastlaşacağı əziyyətlərə dözməyə qərar verir. Tərslikdən yeni həyata başlamaq istəyərkən yenidən vurulur. Bu dəfə onun seçimi qohumu Kee adlı qız idi. Lakin daha əvvəl də olduğu kimi, qız onun hisslərinə cavab vermir və Vinsent dərin stress keçirir. Bununla bağlı rəssamın xatirələrində adamı heyrətə gətirən bir hadisə də danışılır. Bir gün qızgilə qonaq gedən rəssam əlini alovun üzərində tutaraq qızın atasına deyir: "Qoy, Kee əlimi alovun üzərində saxladığım zaman qədər mənə vaxt ayırsın”. Gördüyündən dəhşətə gələn ata onu evindən qovur. Amma özünü və hisslərini ələ alan rəssam yoluna davam etməyi bacarır və 1880-ci illərdən başlayaraq təsviri incəsənətlə məşğul olur. Brüssel (1880-1881) və Antverpendə (1885-1886) rəssamlıq akademiyalarında təhsil alır, Haaqada dövrünün tanınmış rəssamı A.Mauvedən məsləhətlər alır. 1880-ci illərdə rəssamın əsərlərində tünd rənglərə, kəskin keçidlərə, "qəmgin” mövzulara tez-tez rast gəlinir. Bu, həmin dövrdə rəssamın həyatında yaşanan dərin psixoloji problemlərə və gərginliklərə işarədir. Məsələn, onun "Kartof yeyənlər” (Ottyorlo), "Nyuenndəki köhnə kilsə binası”, "Kəndli qız”, "Sandallar” kimi əsərlərini məhz bu tipli əsərlərə nümunə göstərmək olar. Həm mövzu, həm süjet, həm rənglər, həm də işığın işlənməsi insanda qəmgin hisslər oyadır, məyusluq təəssüratı yaradır, rəssama qarşı bir acıma hissi oyadır.

1886-1888-ci illər ərzində Van Qoq Parisdə yaşayır, o, öz üslubunu tam formalaşdırır, işləmə stilini və təsvir metodlarını bütövlüklə yekunlaşdırır, Avropanın ən böyük pedaqoqlarından hesab edilən P.Kormonun yanında impressionizm və yapon qravürasını, Pol Qogenin əsərlərini öyrənməyə başlayır. Bu dövrdə yaratdığı əsərlərdə müəyyən "ziddiyyətlər” ortaya çıxır. Əgər bir sıra əsərlərdə günəşli hava, mavi səma, qızılı tarlalara rast gəlinirsə, digərlərində qaranlıq küçələr, gecə klublarını müşahidə etmək olar. Bir sıra əsərlərində iş başında zəhmətkeş insanlar, digərlərində "yüngül” pul axtarışında olanlar, səfillər, fahişələr və s. ön planda olur. Yəni, bir sözlə, Van Qoqun fırçası daha dinamik və rəngli olmağa başlayır.

Çılğın rəssam

Van Qoq çox çılğın adam idi. Xatirələrindən onun məşhur rəssam Pol Qogen ilə dostluq münasibətlərində nümayiş etdirdiyi təəccüblü davranış hər kəsi həm maraqlandırır, həm də heyrətə gətirir. Araşdırmaçılar deyirlər ki, Van Qoq Qogeni dost kimi çox sevirdi, onlar birlikdə çox zaman keçirirdilər. Lakin elə anlar olurdu ki, onlar düşmən kimi davranır, böyük savaşın astanasından geri qayıdırdılar. Elə Van Qoqun bioqrafiyasında maraqlı anlardan biri də Pol Qogenlə bağlıdır. Məlumdur ki, hər iki rəssam bir müddət eyni dam altında yaşayıblar. İki dahinin bir yerdə yaşaması hər kəsin fikirləşdiyi kimi, doğrudan da, təhlükəli sonluqla bitir. Bir dəfə Van Qoq əsəbiləşərək əlindəki ülgüclə dostuna xətər yetirmək istəyir. Lakin Qogen hücumdan sağ-salamat çıxaraq canını qurtarır. Özünə gələn Van Qoq nə etdiyinin fərqinə varır və dəhşətə gəlir; axı o, dostuna xətər yetirə bilərdi! Çılğın rəssam o qədər əsəbiləşir ki, ülgüclə qulağını kəsir, bir paketə qoyaraq əxlaqsızlıq yuvasına gəlir və buradaca paketi yüngül əxlaqlı qadına hədiyyə kimi verir. Ev sahibi dərhal polis çağırır və Van Qoqu xəstəxanaya aparırlar. Kəsilmiş qulağı isə spirtli şüşədə saxlayırlar. Lakin bir neçə aydan sonra heç nəyə yaramayan qulağı atırlar. Bu hadisə haqqında başqa bir versiya da mövcuddur. Deyilənlərə görə, rəssam qulağını məhz həmin əxlaqsız qadına öz sevgisini sübut etmək üçün kəsir.

Qadınlar və Van Qoq

Vaq Qoqun qadınlarla bəxti o qədər də gətirməyib. O, sevdiyi qadınlardan yox cavabı alması və həyatında bununla bağlı çoxsaylı böhranlar, psixoloji problemlər yaşaması ilə məşhurdur. Ancaq bu, o demək deyil ki, onun həyatında qadın olmayıb. O, tənha idi, daimi həyat yoldaşı tapa bilmirdi, elə buna görə də əxlaqsız qadınlara üz tuturdu. Hətta əxlaqsızlıq yuvasında qarşısına çıxan hamilə, 5 yaşlı qızı olan, içki düşkünü əxlaqsız qadınla ailə həyatı qurmaq fikrinə belə düşmüşdü. Lakin keşiş ailəsində anadan olmuş şəxsin əxlaqsız qadınla evlənməsi böyük cəsarət tələb edirdi, buna görə də Van Qoq ailəsini itirmək iqtidarında deyildi. Həm də həmin qadın bir müddətdən sonra rəssamı tərk edərək yenidən öz işinə geri dönmüşdü. Amma bütün bunlara baxmayaraq, bir müddət əxlaqsız qadınla yaşadıqdan sonra həyat ona normal ailə qurmaq şansı verir. 41 yaşlı bir qadın özü rəssama birlikdə yaşamağı təklif edir. Dəlisov rəssam qadını təcrübəsiz ustaların bərbad hala saldıqları skripka ilə müqayisə edib, onun xarici görünüşünü bəyənmədiyini deyir. Buna baxmayaraq, Van Qoq həmin qadına yazığı gəldiyi üçün onunla evlənmək qərarına gəlir. Lakin valideynləri onlara mane olurlar. Xəbəri eşidən qadın özünə qəsd etmək istəyir, ancaq Van Qoq onu xilas edir. Van Qoq yenidən həyatdan küskün, qəmgin bir şəkildə əxlaqsız qadınlar aləminə geri dönür.

Son

Ömrünün son aylarını Overdə yaşayır. Overdə yaşadığı son iki ay ərzində 70-dən artıq rəsm çəkir. Özünü güllələməmişdən iki gün əvvəl anasına yazdığı məktubda çox sakit olduğunu və rahatlıq tapdığını bildirir.

1890-cı il dekabrın 27-də bazar günü axşam saatlarında yaşadığı pansiondan çıxıb uzun müddət Overin kasıb məhəllələrində gəzir. Onunla rastlaşanlar sonradan bildirirlər ki, Van Qoq əlini cibində sıxaraq tez-tez təkrar edirmiş:"Bu, mümkün deyil, mümkün deyil".

Van Qoq cibində qardaşı Teodor Van Qoqa yazdığı məktubu sıxmışdı. Sonuncu məktubunda qardaşını bütün yaratdığı rəsm əsərlərinin həmmüəlifi olduğunu bildirmişdi. Vinsent onun yaratdıqları ilə Teonun da həmişə yaşayacağını yazırdı…

Gecə yarını ötdüyü zaman Vinsent Over qəsrinin divaları qarşısında dayanır. Cibindən tapançanı çıxarıb sinəsinə sıxır və tətiyi basır… Atəş səsinə qəsrdəki qarğalar uçuşur. Amma heç bir şey… Vinsent ölmür… Güllə onun ürəyindən yan keçib qabırğasına saplanır.

Vinsent geri, pansionata dönür. Əlini yarasının üstünə sıxıb otağına qalxır və yatağına uzanır. Bir saatdan sonra pansionun sahibi pilləkəndə qan izləri sezib, Vinsenti qan içində tapır.

Onu xəstəxanaya qaldırırlar. Qardaşı Teo və doktor Qaşe təcili Overə gəlirlər. Həkimlər onun çoxlu qan itirdiyindən həyatının təhlükədə olduğunu bildirir. Vinsent özünə gəlir və trubkasını istəyir…

O daha iki gün yaşayır və trubka çəkə-çəkə qardaşı ilə söhbət edir. Polislərə intihar səbəbini "Bu mənim işimdir", deyə açıqlayır. Polislər getdikdən sonra qardaşına, "Doğurdanmı mənim intiharım baş tutmadı", deyir. Teo onu sakitləşdirməyə çalışır, həkimlər sözsüz ki, onu xilas edəcəklər. Cavabında Van Qoq: "İşgəncə onsuz da bitməyəcək", deyir.

29 dekabr 1890-cı ildə gecə saat 2-də Vinsent Van Qoq ölür. Öldüyü zaman 37 yaşı vardı və yüzlərlə şedevr yaratmışdı.

Yerli kilsə intihar edən birinin Over şəhər qəbiristanlığında basdırılmasına icazə vermir və ona görə də yaxınlıqdakı kənd qəbirstanlığına aparıb orda dəfn edirlər. Van Qoqun dəfnində qardaşı Teo, doktor Qaşe və daha bir neçə nəfər iştirak edir. Ətrafda olan heç kim dəfn olunan şəxsin Van Qoq oldunğunun fərqinə belə varmır…

Oğuz

Hacı Nuran "Pusu"nun məşhur aktyoruna lüks avtomobil hədiyyə etdi - VİDEO

Xəbər xətti

Parisdə “irqçilik və islamofobiyaya qarşı” nümayiş keçirilir
Parisdə “irqçilik və islamofobiyaya qarşı” nümayiş keçirilir
20:23 21.04.2024
Netanyahu yaxın günlərdə HAMAS-a təzyiqi artıracağına söz verib
Netanyahu yaxın günlərdə HAMAS-a təzyiqi artıracağına söz verib
19:44 21.04.2024
Nigerdə ​​ABŞ qoşunlarının çıxarılması tələbi ilə nümayiş keçirilib
18:54 21.04.2024
NYT: Ukrayna qanun layihəsi imzalandıqdan sonra bir neçə gün ərzində silah alacaq
NYT: Ukrayna qanun layihəsi imzalandıqdan sonra bir neçə gün ərzində silah alacaq
18:28 21.04.2024
NATO təlimlərə BAŞLAYIR - 140-dan çox təyyarə cəlb olunacaq
NATO təlimlərə BAŞLAYIR - 140-dan çox təyyarə cəlb olunacaq
18:20 21.04.2024
Əsəd: “Qərbdə əsl dövlət adamı qalmayıb”
17:13 21.04.2024
Şolts Konqresin Ukraynaya yardım göstərmək qərarını dəstəkləyib
Şolts Konqresin Ukraynaya yardım göstərmək qərarını dəstəkləyib
16:57 21.04.2024
Azərbaycan bədii gimnastı Bakıdakı Dünya Kubokunda çıxışını başa vurub
16:30 21.04.2024
Türkiyə DİN: İŞİD-lə əlaqəsi olan 36 şübhəli saxlanılıb
16:15 21.04.2024
Yaponiyada bir ilk: Həkimlər Google-u məhkəməyə verdilər
Yaponiyada bir ilk: Həkimlər Google-u məhkəməyə verdilər
16:00 21.04.2024
Sabah güclü külək meteohəssas insanlarda narahatlıq yarada bilər
15:40 21.04.2024
Azərbaycan gimnastları finala vəsiqə qazanıblar
Azərbaycan gimnastları finala vəsiqə qazanıblar
15:20 21.04.2024
2 hərbi helikopter qəzaya uğradı: Yaponiya Hərbi Dəniz Qüvvələri həyəcan vəziyyətindədir
2 hərbi helikopter qəzaya uğradı: Yaponiya Hərbi Dəniz Qüvvələri həyəcan vəziyyətindədir
15:00 21.04.2024
Sağlamlıq imkanları məhdud olan 17 nəfər buraxılış imtahanı verib
14:40 21.04.2024
DİM Naxçıvanda buraxılış imtahanları keçirib
14:20 21.04.2024
Dumana görə bəzi yollarda görmə məsafəsi məhdudlaşacaq
14:00 21.04.2024
Suriyada neft boru kəmərində yanğın olub, ölən var
13:40 21.04.2024
Dünyada koronavirusu ən uzun müddət keçirmiş xəstə ölüb
13:20 21.04.2024
Yaponiya kosmosdan Yerə günəş enerjisi göndərəcək
Yaponiya kosmosdan Yerə günəş enerjisi göndərəcək
13:00 21.04.2024
İsrail Livanda hərbi obyektlərə zərbələr endirib
12:40 21.04.2024
Alimlər yeni pandemiyaya səbəb ola biləcək virusun adını açıqlayıblar
12:20 21.04.2024
Zakir Həsənov azad edilmiş ərazilərdə komendant xidmətinin keyfiyyətli təşkilinə dair göstərişlər verib
12:00 21.04.2024
Ölkənin bəzi ərazilərində havanın hərarəti 31 dərəcəyə yüksəlib – FAKTİKİ HAVA
11:40 21.04.2024
Kürdə atası ilə batan uşağın meyiti tapılıb
11:20 21.04.2024
Pakistandan ABŞ-ın sanksiya qərarına reaksiya
Pakistandan ABŞ-ın sanksiya qərarına reaksiya
11:00 21.04.2024
Danimarka hava limanında bomba həyəcanı olub
10:40 21.04.2024
Pərviz Şahbazov BMT BA-nın prezidenti ilə görüşüb
10:20 21.04.2024
BMT BA-nın prezidenti: Azərbaycanın yaşıl enerjiyə keçidi sürətləndirmək səylərini alqışlayıram
10:15 21.04.2024
Şimali Koreyadan növbəti raket sınağı!
Şimali Koreyadan növbəti raket sınağı!
10:00 21.04.2024
Stoltenberq: Ukraynaya yardımın Nümayəndələr Palatasında təsdiqlənməsini alqışlayıram
09:40 21.04.2024
Luqansk vilayətində ağır yol qəzasında 6 nəfər ölüb
09:20 21.04.2024
ABŞ Kiyevdəki səfirliyə əlavə hərbi müşavirlər göndərməyi nəzərdən keçirir
ABŞ Kiyevdəki səfirliyə əlavə hərbi müşavirlər göndərməyi nəzərdən keçirir
09:00 21.04.2024
Avropa tənəzzüldədir, ona görə də... - Orban
00:05 21.04.2024
Ərdoğan HƏMAS lideri ilə Qəzza zolağında atəşkəs səylərini MÜZAKİRƏ EDİB
23:30 20.04.2024
“Taxta bazarı” adlanan ərazidəki yanğın məhdudlaşdırılıb
22:50 20.04.2024
Mərkəzi Afrika Respublikasında gəminin batması nəticəsində azı 60 nəfər ölüb
22:22 20.04.2024
Sadıq Sadıqov: Çoxları "Neftçi"nin kuboku qazanacağına inanmırdı
21:46 20.04.2024
Bakıda hoteldə yanğın başlayıb
21:15 20.04.2024
Sakinlərin bağladığı Ermənistan – Gürcüstan dövlətlərarası avtomobil yolu açılıb
20:44 20.04.2024
Pakistan Prezidenti Türkiyənin Baş Qərargah rəisini təltif edib
20:20 20.04.2024
Hamısı