Seyid Əzim Şirvanini dindarlar öldürmüşdü? - Maraqlı faktlar

Mədəniyyət 20:00 19.06.2024

Ednews Azərbaycan şairi Seyid Əzim Şirvani haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Seyid Əzim Şirvani Seyid Məhəmməd oğlu Mir Cəfərzadə Şirvani 1835-ci il iyul ayının 10-da Şamaxı şəhərində Qalabazar məhəlləsində, ruhani ailəsində anadan olub. Ona babası Əzimin adını veriblər.

Əzimin 7 yaşı olanda atası Seyid Məhəmməd vəfat etdiyinə görə, o, anasının himayəsində yaşayır. Daha sonra Dağıstanın Yaqsay kəndində yaşayan ana babası Molla Hüseyn qızını və nəvəsini yanına gətirir. Oğlu olmadığı üçün o, balaca Əzimə doğma bir bala kimi meyl salır və zirək, qabil uşaq olan nəvəsinə böyük qayğı göstərir.

***

Seyid Əzim ilk təhsilinin Dağıstanda alır. O, burada türk, fars və ərəb dillərini öyrənir. A. Zaxarovun yazdığına görə Dağıstanda yaşadığı müddətdə Seyid Əzim bir neçə Dağıstan dillərini də öyrənmişdi. Dağıstanda Seyid Əzim 10 ildən artıq yaşayır. 1853-cü ildə 18 yaşında ikən o, anası Gülsüm xanım ilə birlikdə Şamaxıya qayıdır.

20 yaşında ikən Seyid Əzim "təkmili-ülum" məqsədi ilə İraqa gedir. Bir neçə il Bağdadda qalandan sonra o, Şama köçür. Vətənə qayıdıb bir müddət Şamaxıda yaşadıqdan sonra, Seyid Əzim, ikinci dəfə yenə səfərə çıxır. Bu dəfə Məkkə və Mədinədən keçərək Misirə, Qahirə şəhərinə gedir.

***

Seyid Əzim 19 yaşında ikən anasının yaxşı tanıdığı Məşədi Mövsümün qızı Ceyran xanımla evlənir. 1856-cı ildə Seyid Əzimin oğlu Mir Cəfər anadan olur. Seyid Əzimin Mir Cəfərdən başqa Həcər və Fatma adlı qızları da olur.

***

1859-cu ildə Şamaxı şəhərində baş verən zəlzələdə Seyid Əzimin ailəsi də böyük zərər çəkib.

***

19-cu əsrin sonlarına doğru Seyid Əzim Şamaxıda yeni üsulla "Məclis" adlı bir məktəb açır. Seyid Əzimin bu məktəbində köhnə mollaxanalardan fərqli olaraq, şagirdlərə Azərbaycan, rus, fars dilləri öyrədilir və müasir elmlərdən ibtidai məlumat verilirdi.

Mirzə Ələkbər Sabir məşhur yazıçı və pedaqoq Sultan Məcid Qənizadə və bir sıra başqa yazıçılar məhz onun məktəbində dərs alıblar. Zaqafqaziya tədris dairəsi Seyid Əzim Şirvaninin maarif sahəsindəki xidmətlərinin nəzərə alaraq, 1886-cı ildə onu gümüş medalla təltif edib.

***

Seyid Əzim bütün maddi və mənəvi çətinliklərə baxmayaraq, 18 ildən artıq öz məktəbində müəllimlik edib. Nəhayət, bir tərəfdən mövhumatçıların və ruhanilərin müxtəlif bəhanələrlə ona qarşı hücuma keçmələri, digər tərəfdən də o zaman Şamaxıda dövlət tərəfindən açılan şəhər məktəbinin təsiri nəticəsində get-gedə həmin məktəb artıq öz fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olur.

***

1879-cu ildə Seyid Əzimin “ipə-sapa yatmazlığından” cana doymuş hökumət nümayəndələri ilə ruhanilərin işbirliyi sayəsində müəllimlikdən kənarlaşdırılır. Lakin bəzi maarifpərvər insanların səyləri sayəsində Seyid Əzimi müəllimliyə qaytarmaq mümkün olur.

***

Seyid Əzim maarifçi və tənqidi-satirik şeirlərilə mövhumatı, nadanlığı qamçılayır, bu səbəbdən də mövhumatçı dindarların kəskin müqaviməti ilə üzləşirdi, “Əkinçi”də yazmağa başladıqdan sonra isə nadan dairələrdə onu sevməyənlərin, ona düşməncəsinə münasibət bəsləyənlərin sayı daha da artdı.

Seyid Əzim isə Şamaxıda açılmış həmin şəhər məktəbinə müəllim təyin edilib, ömrünün sonuna qədər orada Azərbaycan dili və ədəbiyyat dərslərini aparır.

***

Seyid Əzimin "Məcmueyi-asari-Hacı Seyid Əzim Şirvani" adlı dərs kitabından başqa "Tacül-kütüb" adlı dərslik də yazıb. Bu dərsliyə şairlərdən və müxtəlif ədəbi mənbələrdən etdiyi tərcümələri də daxil edib. Seyid Əzim həmin dərsliyi əlyazma şəklində o zamanlar Qori seminariyasının tatar şöbəsi müdiri A. O. Çernyayevskiyə göndərir və A. O. Çernyayevski də həmin kitabdan bir neçə hekayə alıb, tərtib etdiyi "Vətən dili" dərsliyində çap edir.

***

Ə. Haqverdiyev "Mirzə Fətəli Axundovun həyat və fəaliyyəti" adlı məqaləsində M.Axundovun Seyid Əzimlə əlaqələrindən bəhs edərək göstərir ki, "Mirzə o zamanın görkəmli şairləri - Zakir və Seyid Əzimlə ilə dostluq edir və yazışırdı".

*** 

Seyid Əzimin ölümü haqqında yazarkən bir qayda olaraq, “1888-ci il iyunun 1-də Şamaxıda vəfat edib” cümləsi ilə kifayətlənirlər. Halbuki onun 53 yaşında qəfil ölümü ilə bağlı iddialardan biri sui-qəsd nəticəsində dünyasını dəyişməsi ilə bağlıdır.

***

Böyük maarifçinin məscid qapısında yaradılan süni basabasda öldüyü deyilir. Bir variantda isə o, möhvumatçı insanlar tərəfindən qətlə yetirilib. Ancaq birinci ehtimal daha çox yayğındır.

Prezident İlham Əliyev Bakıda COP29-la bağlı keçirilən beynəlxalq tədbir iştirakçılarına müraciət ünvanlayıb - VİDEO

Xəbər xətti

Bu gün Ümumdünya Qaçqınlar Günüdür
00:03 20.06.2024
Ermənistan KTMT-nin iclasında iştirak ETMƏYƏCƏK
Ermənistan KTMT-nin iclasında iştirak ETMƏYƏCƏK
23:29 19.06.2024
UEFA Albaniya milli komandasını cərimələyib
23:00 19.06.2024
Türkiyədə PUA-lar üçün xüsusi hava dəhlizləri yaradılır
22:29 19.06.2024
İtaliya səfiri vizaların verilməsində gecikmələrlə bağlı məsələyə münasibət bildirib
İtaliya səfiri vizaların verilməsində gecikmələrlə bağlı məsələyə münasibət bildirib
22:00 19.06.2024
Azərbaycan və NATO-nun mütəxəssisləri “C-130 Hercules” bölməsinin icra səviyyəsini qiymətləndiriblər
Azərbaycan və NATO-nun mütəxəssisləri “C-130 Hercules” bölməsinin icra səviyyəsini qiymətləndiriblər
21:38 19.06.2024
Aİ-nin iqlim fəaliyyəti üzrə komissarı COP29-a hazırlıqla əlaqədar Azərbaycana səfər edəcək
21:23 19.06.2024
Aİ–Azərbaycan Təhlükəsizlik Dialoqunun iclasında İrəvanla normallaşma prosesi müzakirə olunub
21:00 19.06.2024
Ermənistan Fransadan 36 “Caesar” özüyeriyən silah alıb
20:28 19.06.2024
Seyid Əzim Şirvanini dindarlar öldürmüşdü? - Maraqlı faktlar
20:00 19.06.2024
Türkiyə-Azərbaycan Universitetinə qəbul qaydaları bu tarixdə açıqlanacaq
19:32 19.06.2024
Həcc ziyarəti zamanı 577 zəvvar həyatını itirib
19:00 19.06.2024
Husilərin Qırmızı dənizdə vurduğu yük gəmisi batıb
Husilərin Qırmızı dənizdə vurduğu yük gəmisi batıb
18:33 19.06.2024
Ağabala Ramazanov futbolçu karyerasını başa vurub
18:00 19.06.2024
İsveç parlamenti ABŞ ilə müdafiə sazişini təsdiqləyib
17:34 19.06.2024
Yaponiya Rusiyaya minik avtomobillərinin tədarükünü 22% azaldıb
17:00 19.06.2024
Rusiya XİN: Fransa Ermənistana silah satmaqla Cənubi Qafqazda növbəti eskalasiyanı təhrik edir - VİDEO
16:39 19.06.2024
Rəsmi Bakıdan Ermənistan XİN-ə cavab: Sülhpərvər ölkə imici yaratmaq siyasi manipulyasiyadır
16:18 19.06.2024
"Qarabağ"ın UEFA Çempionlar Liqasındakı rəqibi müəyyənləşəcək
16:00 19.06.2024
"Bakmil" stansiyasına hərəkət cədvəli yenilənib
15:31 19.06.2024
Azərbaycan və BƏƏ qarşılıqlı investisiya qoyuluşunu kəskin artırıblar
15:01 19.06.2024
Şimali Koreya lideri: Rusiya ilə strateji əməkdaşlığı gücləndirmək niyyətindəyik
Şimali Koreya lideri: Rusiya ilə strateji əməkdaşlığı gücləndirmək niyyətindəyik
14:30 19.06.2024
Həbib Mikayıllı: COP29 iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə əhəmiyyətli təsir göstərəcək
14:00 19.06.2024
Rusiya və KXDR hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq sazişi imzalayıb - YENİLƏNİB
13:40 19.06.2024
Tramp Bayden administrasiyasını “faşist rejim” adlandırıb
Tramp Bayden administrasiyasını “faşist rejim” adlandırıb
13:35 19.06.2024
Qazaxıstanda KTMT XİN başçıları Şurasının iclası keçiriləcək
Qazaxıstanda KTMT XİN başçıları Şurasının iclası keçiriləcək
13:00 19.06.2024
Rusiya BMT Baş Assambleyasında neokolonializmlə mübarizə üzrə qətnamə hazırlayır
12:44 19.06.2024
Yalçın Rəfiyev: COP29 komandası iyulda iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə mövzusunda seminar keçirəcək
12:22 19.06.2024
ÜST-nin Baş direktoru: İqlim tədbirləri hər il milyonlarla insanın həyatını xilas edə bilər
12:00 19.06.2024
Hikmət Hacıyev: Mina hadisələrinə görə Ermənistan məsuliyyət daşıyır
11:51 19.06.2024
Prezidentin köməkçisi: Azərbaycanda COP29-a hazırlıq işləri intensiv şəkildə davam etdirilir
11:41 19.06.2024
COP29-un prezidenti: Bütün fikirləri eşitməli və ümumi həll yolları tapmalıyıq
11:35 19.06.2024
Hikmət Hacıyev: Fransanın Cənubi Qafqazda həyata keçirdiyi siyasəti səmərəli hesab etmirik - VİDEO
11:23 19.06.2024
Vaşinqtonda Azərbaycanın COP29-a sədrliyinə dair tədbir keçirilib
11:00 19.06.2024
BMT Baş Assambleyasının 73-cü sessiyasının sədri: COP29-un uğuru təkcə Azərbaycanın uğuru olmayacaq
10:51 19.06.2024
Prezident: Azərbaycan planetimizin gələcəyi üçün müsbət nəticələr əldə etmək üçün səylərini əsirgəmir
10:35 19.06.2024
Bakıda QHT-lərin COP29-a verə biləcəkləri töhfə müzakirə olunub
10:28 19.06.2024
İlham Əliyev: Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi qısa zaman ərzində yüksək nüfuz və etimad qazanıb
10:25 19.06.2024
Prezident İlham Əliyev Bakıda COP29-la bağlı keçirilən beynəlxalq tədbir iştirakçılarına müraciət ünvanlayıb - VİDEO
10:13 19.06.2024
Bakıda "COP29-a aparan yol: Dayanıqlı və davamlı gələcək" adlı 29-cu ali səviyyəli toplantı keçirilir - FOTOLAR
10:10 19.06.2024
Hamısı