Ədəbiyyat milli yoxsa bəşəri olmalıdır? – Oğuz Ayvaz yazır...

Yazarlar 14:35 16.02.2024

Azərbaycan dilinin imkanlarının zəif olduğunda çox danışılır. Çoxları hesab edir ki, bu dildə şedevr yaratmaq az qala mümkün deyil. Nədənsə, dil məsləsi üzərində çox dartışılır, müzakirələr aparılır. Ancaq bunların hamısı onu göstərir ki, əslində mövzu heç də düzgün qoyulmayıb. 

Bəzən elə məqamla üzləşirsən ki, millilik arxa plana keçir. İnsan kimi milli düşüncəyə sahib ola bilərsən və bu yaxşı haldır. Ancaq yaradıcı adam üçün rus da, alman da, ingilis də, fransız da eyni insan kimi görünür.

Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya çıxa bilməməsinin səbəbi Azərbaycan dili deyil. Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya çıxa bilməməsinin səbəbi, zənnimcə, Azərbaycandan kənara çıxa bilməməkdir, daha doğrusu hər zaman azərbaycanlı kimi görünməkdir. 

Razıyam, insan gərək milli olsun, elə yazar da. Ancaq Lev Tolsoyu götürək. O bəlkə milli deyildi? Hələ sizin düşündüyünüzdən də min qat milli təfəkkürlü yazıçı idi. Ancaq onun milliyi bir xətlə ölçürmürdü. Onun milliyi bəşəri duyğularla hesablanmışdı. Əslində onu dahi edən də məhz bu amildir. 

Bizim yazıçıların bəlkə də axsayan tərəfləri milliliyi bir istiqamətdə görməkdir. Axı, ədəbiyyat sadəcə milliyətlə ölçülmür. Düzdü, gərək ədəbiyyatımız milli köklər üstündə qurulsun, fundament bu səbəbə əsaslansın. Ancaq budaqlanma, inkişaf dünyəvi, bəşəri olmalıdır.

Çingiz Aytmatov, məsələn, rus dilində yazırdı, amma milli düşüncə tərzini qırğız-türk elatından olduğunu təsdiqləyəcək kimlik rolu oynayan əsərləri vardı. Amma gəlin görək, o əsərlər yalnız öz içinəmi qapalıydı. Xeyr. “Cəmilə” povestində mentaliteti yıxıb dağıdan, məhv edən bir qadının obrazı var idi. O qadın sevgini tapması nəticəsində öz adət-ənənlərini, dədə-babadan qalma milli düşüncə tərzini bir çırpıda kənara atdı. Ancaq o, bunda yanlış deyil. Çoxları onun səhv addım atamasını qınasalar da, Cəmilə əslində düşdüyü cəmiyyətə qarşı mübarizə apardı və çıxış nöqtəsini onları yıxmaqda gördü. Onlarla razılaşmadı, onları məğlub etdi. Onun sevgisi cəmiyyətə olan qələbəsi idi.

Ədəbiyyat gərək budaqlanma etapında haradasa insan faktını əsas götürməlidir. 

Millilikdə dirənib qalmamalıdır. Yoxsa bu sadəcə olaraq sünulik və mənasızlıq yarada bilər. 

Oysa ən böyük millilik, milli düşüncə tərzi insandır. 

Gərək insan duyğusuna, sevgisinə, düşüncəsinə sayğı göstərək və ədəbiyyatda da əsasən bunu işıqlandıraq.

Bütün məşhur yazıçılar özündən, öz həyatından yazıblar. Bu danılmaz faktdır. Bir yazıçının da dediyi kimi, öz həyatını qələmə ala bilməyənlər istedadsızlardı. 

Özünlə qarşı-qarşıya durmağı bacarmalısan. Bu yaradıcı adamlara xarakterik cəhətdir. Özünü yazdığında çevrəni, mühitini, cəmiyyətini, dövlətini, xalqını, millətini yazmış olursan. 

Ancaq yazıçının düşüncəsi bir yönə istiqamətlənməməlidir. Yuxarıdakı misalları elə-belə gətirmədim. Diqqətli oxucu nə dediyimi anlayacaq. 

Yaradıcı adamı xırda məsələlər düşündürmür. O, daha dərin, daha geniş əhatələrə can atır. Hər yazdığımız yazıda daha güclü görsənmək istəyi var. Mən etiraf edirəm: bu dəqiqə böyür-başımda olan bütün yaradıcı adamlardan daha irəli getməyə çalışacam. Heç kim inciməsin, təvazökarlığın yeri deyil. Bir gün gələcək, o zaman hər kəs öz yerini tapacaq. Buna əminəm!

Ağdamın yeni görüntüləri YAYILDI - VİDEO

Xəbər xətti

Premyer Liqa: "Neftçi" "Araz-Naxçıvan"ı üç cavabsız qolla üstələyib
22:32 13.04.2024
ABŞ səfirliyi: Ermənistandan olan azərbaycanlıların hüquqlarının qorunmasını dəstəkləyirik
ABŞ səfirliyi: Ermənistandan olan azərbaycanlıların hüquqlarının qorunmasını dəstəkləyirik
22:00 13.04.2024
Orenburq şəhəri su altında qalır
Orenburq şəhəri su altında qalır
21:30 13.04.2024
ABŞ sanksiya tətbiq etdiyi gürcü hakimlərlə bağlı Tbilisiyə heç bir sübut verməyib
ABŞ sanksiya tətbiq etdiyi gürcü hakimlərlə bağlı Tbilisiyə heç bir sübut verməyib
21:30 13.04.2024
Quru Qoşunlarında birinci rübün yekunlarına dair iclas keçirilib
21:00 13.04.2024
Hizbullah İsrailin şimalına zərbələr endirib
Hizbullah İsrailin şimalına zərbələr endirib
20:10 13.04.2024
Ağdamın yeni görüntüləri YAYILDI - VİDEO
Ağdamın yeni görüntüləri YAYILDI - VİDEO
19:50 13.04.2024
Milli Müdafiə Universiteti hərbi mütəxəssislərin yetişdirilməsi məqsədilə təhsil infrastrukturu təsis edib
19:30 13.04.2024
Azərbaycan mədəniyyətinin təbliğinə həsr olunan Bişkek Festivalı başladı – FOTO/VİDEO
Azərbaycan mədəniyyətinin təbliğinə həsr olunan Bişkek Festivalı başladı – FOTO/VİDEO
19:17 13.04.2024
Bakıda sutkalıq kirayənin orta qiyməti 7 % azalıb
19:15 13.04.2024
Tennis üzrə Azərbaycan birinciliyinin qalibləri bəlli olub
Tennis üzrə Azərbaycan birinciliyinin qalibləri bəlli olub
19:00 13.04.2024
Azərbaycan Böyük Britaniya iqtisadiyyatına investisiya qoyuluşunu 2 dəfədən çox artırıb
18:45 13.04.2024
Britaniyada nazir İSTEFA VERDİ
Britaniyada nazir İSTEFA VERDİ
18:45 13.04.2024
Almaniya Ukraynaya daha bir “Patriot” sistemi göndərəcək
18:30 13.04.2024
KİV: Almaniyalı diplomatların ailələri İranı tərk edir
18:14 13.04.2024
Ukrayna Aİ-dən 1,9 milyard avro yardım ALACAQ
Ukrayna Aİ-dən 1,9 milyard avro yardım ALACAQ
17:55 13.04.2024
Bazar günü Bakıda 21 dərəcə isti olacaq
17:45 13.04.2024
SEPAH israilli milyarderin tankerini ƏLƏ KEÇİRDİ
SEPAH israilli milyarderin tankerini ƏLƏ KEÇİRDİ
17:30 13.04.2024
Tbilisidə ETİRAZ AKSİYASI keçirilir
Tbilisidə ETİRAZ AKSİYASI keçirilir
17:15 13.04.2024
Pskov vilayətində Qələbə Paradı ləğv edilib
Pskov vilayətində Qələbə Paradı ləğv edilib
17:00 13.04.2024
İsrail Aİ-ni İrana qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə çağırıb
İsrail Aİ-ni İrana qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə çağırıb
16:45 13.04.2024
Azərbaycan Basketbol Liqası: "NTD İndiqo" səfərdə qələbə qazanıb
Azərbaycan Basketbol Liqası: "NTD İndiqo" səfərdə qələbə qazanıb
16:26 13.04.2024
İsveçrə Azərbaycan iqtisadiyyatına investisiya qoyuluşunu 3 dəfə azaldıb
İsveçrə Azərbaycan iqtisadiyyatına investisiya qoyuluşunu 3 dəfə azaldıb
16:20 13.04.2024
Azərbaycanda 5 ulduzlu hotellərdə ən yüksək qiymətlər Qubadadır
Azərbaycanda 5 ulduzlu hotellərdə ən yüksək qiymətlər Qubadadır
15:55 13.04.2024
İran Hörmüz boğazında israilli milyarderə məxsus gəmini ələ keçirib
İran Hörmüz boğazında israilli milyarderə məxsus gəmini ələ keçirib
15:45 13.04.2024
Luis Alberto 8 il sonra "Latsio"dan ayrılır
Luis Alberto 8 il sonra "Latsio"dan ayrılır
15:35 13.04.2024
“Maşın bazarı”ndakı yanğın söndürülüb
“Maşın bazarı”ndakı yanğın söndürülüb
15:25 13.04.2024
Türkiyə NATO radar bazasından məlumatların İsrailə ötürülməsi ilə bağlı xəbərləri təkzib edir
Türkiyə NATO radar bazasından məlumatların İsrailə ötürülməsi ilə bağlı xəbərləri təkzib edir
15:10 13.04.2024
Xarkovun Hərbi administrasiya rəhbərinin müavini: Vilayət işğaldan azad edilib
Xarkovun Hərbi administrasiya rəhbərinin müavini: Vilayət işğaldan azad edilib
14:58 13.04.2024
Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin BAŞ KOMANDANI: “Şərq cəbhəsində vəziyyət gərgindir”
Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin BAŞ KOMANDANI: “Şərq cəbhəsində vəziyyət gərgindir”
14:35 13.04.2024
Yeni Kaledoniyada Fransa əleyhinə aksiya: afişanın əsas loqosu kimi İlham Əliyevin "Dəmir yumruğ"u seçilib
Yeni Kaledoniyada Fransa əleyhinə aksiya: afişanın əsas loqosu kimi İlham Əliyevin "Dəmir yumruğ"u seçilib
14:20 13.04.2024
Ermənistanda polis 36 kq qızıl oğurlayan şəxsləri saxlayıb
Ermənistanda polis 36 kq qızıl oğurlayan şəxsləri saxlayıb
14:10 13.04.2024
AYNA "İcazə" blanklarının mübadilə və qalıq sayını açıqlayıb
13:55 13.04.2024
Çində 5,5 maqnitudada zəlzələ baş verib
Çində 5,5 maqnitudada zəlzələ baş verib
13:45 13.04.2024
IV Sənaye İnqilabının Təhlili və Koordinasiya Mərkəzi auditor seçir
13:30 13.04.2024
Avstraliyada ticarət mərkəzində atışma olub, ölənlər var
Avstraliyada ticarət mərkəzində atışma olub, ölənlər var
13:20 13.04.2024
Gəncədə iki mərtəbəli evdə yanğın olub, ölən var
13:04 13.04.2024
Qazaxıstan Prezidenti: Ermənistan-Azərbaycan sülh sazişinin tezliklə imzalanmasında maraqlıyıq
12:48 13.04.2024
Almaniyalı mütəxəssis yenidən "Bavariya"nın baş məşqçisi ola bilər
Almaniyalı mütəxəssis yenidən "Bavariya"nın baş məşqçisi ola bilər
12:30 13.04.2024
Azərbaycan neftinin qiyməti 95 dollara yaxınlaşıb
12:20 13.04.2024
Hamısı