2006-cı ildə Bakının yaxınlığındakı sahil zolağında kiçik bir özəl layihə meydana çıxdı: çimərlik, restoran və mehmanxana. İyirmi il sonra isə həmin ərazidə yüzlərlə binası, öz infrastrukturu və milyardlarla dollar həcmində investisiyaları olan “Sea Breeze” şəhər-kurortu yüksəldi. 

“Agalarov Development” şirkətinin prezidenti və “Sea Breeze” kurort şəhərciyinin təsisçisi Emin Ağalarovun sözlərinə görə, bu məkan onun uşaqlıq xatirələri ilə sıx bağlı olub. O, yay aylarını məhz burada keçirib, ailəsi ilə istirahət edib və səs-küylü Bakının hüdudlarından kənarda Xəzərin necə fərqli  görünə biləcəyini müşahidə edib. 

İllər sonra həmin xatirələr konkret ideyaya çevrildi — Azərbaycan sahillərində xarici kurortlardan geri qalmayan, müasir standartlara cavab verən istirahət məkanı yaratmaq ideyasına.  

“Sea Breeze”in yaranmasının arxasında təkcə şəxsi emosiyalar deyil, həm də Azərbaycanın turizm potensialına, Xəzər sahillərinin gələcəyinə və sürətlə dəyişən daşınmaz əmlak bazarına dair strateji baxış dayanırdı. 

2000-ci illərin əvvəllərində bu sahil hissəsi investisiyalar üçün cəlbedici mərkəz hesab olunmurdu. Ölkənin əsas iqtisadi və tikinti fəallığı Bakıda cəmlənmişdi. Paytaxtda yeni göydələnlər ucalır, iri infrastruktur layihələri həyata keçirilir, şəhərin siması sürətlə dəyişirdi.

Lakin təcrübəli inkişaf şirkətləri və investorlar adətən bu gün bahalı olanı deyil, sabah dəyər qazanacaq əraziləri axtarırlar. Məhz həmin dövrdə investorların diqqətinin tədricən dənizkənarı boş sahələrə yönəlməyə başlaması təsadüfi görünmür.

Xəzər sahili həm coğrafi mövqeyi, həm də istifadə olunmamış potensialı ilə uzunmüddətli inkişaf üçün nadir imkanlar təqdim edirdi. Sonrakı hadisələr göstərdi ki, bu potensialı ilk görənlərdən biri də Sea Breeze layihəsinin yaradıcıları olub.

“Sea Breeze”in ilk obyektləri layihənin indiki miqyası ilə müqayisədə olduqca zəif idi. Kiçik kurort kompleksi gələcək şəhərin başlanğıcı kimi demək olar ki, görünmürdü. Lakin məhz burada araşdırmanın əsas sualı ortaya çıxır: əgər əvvəlcə söhbət yalnız bir kurortdan gedirdisə, yaşayış məhəllələri, kommersiya obyektləri və turizm infrastrukturu olan bütöv bir ekosistem yaratmaq ideyası nə vaxt yaranıb? Bu suala cavab vermək üçün 2000-ci illərin ortalarına qayıtmaq və bir neçə hektar sahilin müasir Azərbaycanın ən iddialı layihələrindən birinin başlanğıc nöqtəsinə necə çevrildiyinə nəzər salmaq lazımdır.

Əgər ilkin konsepsiyaya inansaq, “Sea Breeze” dəniz kənarında istirahət yeri kimi düşünülmüşdü. Lakin bu gün bu layihəni sadəcə kurort adlandırmaq çətindir. Miqyasına görə o, öz infrastrukturu, yaşayış məhəllələri, kommersiya obyektləri və daimi əhalisi olan ayrıca bir şəhəri xatırladır. 

“Sea Breeze”in ilk illəri nisbətən sakit keçdi. Layihə yeni həyat mərkəzinin yaradılması barədə gurultulu bəyanatlar olmadan, tədricən böyüyürdü. Lakin zamanla tikinti tempi sürətlənməyə başladı. Sahildə yeni yaşayış kompleksləri, hotellər, restoranlar, ictimai məkanlar və əyləncə obyektləri yaranmağa başladı. Eyni zamanda bazarın özü də dəyişirdi. Bakı getdikcə daha sıx və bahalı bir şəhərə çevrildikcə, sahilyanı daşınmaz əmlaka maraq artmağa başladı. İnsanlar təkcə istirahət yeri deyil, həm də şəhər həyatına alternativ axtarırdılar. İnkişaf etdiricilər isə bunda yeni bir imkan gördülər. 

Layihə yaradıcılarının ictimai açıqlamalarını araşdırarkən maraqlı bir məqamı görmək mümkündür. Hər il artıq ayrı-ayrı obyektlərin tikintisindən deyil, tam bir yaşayış mühitinin formalaşdırılmasından danışılırdı. Təqdimatlarda getdikcə daha çox “şəhər”, “ekosistem”, “icma” və “yeni həyat tərzi” kimi sözlər səslənirdi. Faktiki olaraq “Sea Breeze” daha əvvəl Dubay, Türkiyə və Aralıq dənizi sahillərindəki iri layihələr üçün xarakterik olan model üzrə inkişaf etməyə başladı. Ayrı-ayrı mənzillərin satışı əvəzinə alıcılara dəniz kənarında bütöv bir həyat konsepsiyası təklif olunurdu.

Kritik dönüş nöqtəsi COVID-19 pandemiyasından sonra baş verdi…

Bir çox ölkədə insanların mənzilə və istirahətə yanaşması dəyişdi. Geniş mənzillərə, dəniz kənarındakı evlərə və inkişaf etmiş infrastruktura malik layihələrə tələbat nəzərəçarpacaq dərəcədə artdı. “Sea Breeze” bu tendensiyanın əsas benefisiarlarından biri oldu. Məhz o zaman aydın oldu ki, artıq söhbət nə kurortdan, nə də sadəcə yaşayış kompleksindən gedir. Layihə Xəzər sahilində yeni bir urban mərkəz roluna iddia etməyə başladı. 

Lakin “Sea Breeze” miqyasca böyüdükcə daha çox suallar ortaya çıxırdı. Bu qədər sürətli inkişafı kim maliyyələşdirir? Layihədə daşınmaz əmlakı kimlər alır? Və daim genişlənməyə əsaslanan model nə qədər dayanıqlıdır? Bu suallara cavablar təkcə “Sea Breeze”in tarixini deyil, həm də onun böyüməsinin arxasında duran iqtisadi məntiqi anlamağa imkan verir.

Son illərdə “Sea Breeze” Azərbaycanın daşınmaz əmlak bazarında ən tanınan brendlərdən birinə çevrilib. Burada yeni yaşayış kompleksləri demək olar ki, fasiləsiz şəkildə inşa olunur, layihənin ərazisi genişlənir, onun yaradıcılarının ambisiyaları isə ilkin kurort konsepsiyasının hüdudlarını çoxdan aşıb. İlk baxışda model kifayət qədər aydın görünür. İnkişaf etdirici daşınmaz əmlak obyektləri inşa edir, onları satır və əldə olunan vəsaiti növbəti inkişaf mərhələlərinə yatırır. Lakin “Sea Breeze”in miqyası tikintinin daha mürəkkəb maliyyə sistemini düşündürür. Bu gün layihə onlarla yaşayış kompleksini, hotel infrastrukturu, kommersiya obyektlərini, ictimai məkanları və əyləncə zonalarını əhatə edir. Hər yeni genişlənmə kommunikasiya sistemləri, yollar, abadlıq işləri və mühəndis şəbəkələrinə ciddi investisiya tələb edir. Belə layihələr nadir hallarda yalnız mənzil satışları hesabına inkişaf edir.

Daşınmaz əmlakla bağlı daha bir sual alıcılarla əlaqəlidir. “Sea Breeze”də kimlər mənzil alır?

Daşınmaz əmlak bazarı üzrə ekspertlər qeyd edirlər ki, son illərdə dəniz kənarında yerləşən mənzillərə maraq nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Xüsusilə pandemiyadan sonra, insanlar sıx məskunlaşmış şəhər həyatına alternativ axtarmağa başlayıblar. “Sea Breeze” bu tendensiyadan faydalana bilən layihələr sırasında yer aldı. Lakin layihənin böyüməsi onun təsirinin də güclənməsi ilə müşayiət olundu. “Sea Breeze” genişləndikcə, o getdikcə daha çox sadəcə bir devlopment layihəsi kimi deyil, müstəqil iqtisadi fəaliyyət mərkəzi kimi qəbul olunmağa başladı. Burada beynəlxalq tədbirlər, konsertlər, idman yarışları və işgüzar görüşlər keçirilir. Faktiki olaraq Azərbaycanın xəritəsində ölkənin ənənəvi turizm zonaları ilə rəqabət apara bilən yeni cazibə nöqtəsi yarandı. 

“Sea Breeze”in yarandığı ildən Abşeron yarımadasının şimal sahili tanınmaz dərəcədə dəyişib. Əvvəllər boş sahələr, köhnə bağ evləri və mövsümi istirahət obyektləri olan yerlərdə indi müasir yaşayış kompleksləri, abadlaşdırılmış çimərliklər, restoranlar və kommersiya məkanları yaranıb. 

Yeni tikililərlə birlikdə investisiyalar, iş yerləri və infrastruktur da gəlib. Bir çox yerli sakin üçün bu, inkişafın simvoluna çevrilib. Torpaq qiymətləri artıb, bölgə investorların diqqət mərkəzinə düşüb, illərlə iqtisadi həyatın kənarında qalan sahil isə ölkənin ən çox müzakirə olunan ərazilərindən birinə çevrilib. Lakin istənilən transformasiyanın digər tərəfi də var…

“Sea Breeze” genişləndikcə, sahil ərazisində aparılan genişmiqyaslı tikintinin ətraf mühitə təsiri barədə müzakirələr yaradır. Bu, nə dərəcədə təhlükəsizdir? Proses sahil xəttinə, dəniz ekosisteminə və regionun infrastruktur yükünə necə təsir edir? Bu suallar ekoloqlar və ictimai fəallar tərəfindən vaxtaşırı qaldırılır, lakin bir çoxuna hələ də qəti cavab yoxdur. Bununla belə, layihənin tərəfdarları öz arqumentlərini irəli sürürlər. Onların fikrincə, “Sea Breeze” sahili məhv etməyib, əksinə ona yeni həyat verib. Onilliklər boyu inkişaf etməmiş ərazilər yollar, işıqlandırma, abadlıq və iqtisadi fəallıq qazanıb. Bu mənada layihə özəl investisiyaların bütöv bir bölgəni necə dəyişə biləcəyinin nümunəsinə çevrilib. 

“Sea Breeze” böyüdükcə, tez-tez bu sual da səsləndirilir: Xəzər sahilində yeni bir şəhərin tikintisi neçəyə başa gəlir?

Söhbət artıq bir neçə yaşayış kompleksindən və ya kurort infrastrukturundan getmir. Son illərdə layihə milyardlarla investisiya tələb edir. Yollar, mühəndis şəbəkələri, elektrik və su təchizatı, abadlıq işləri, otellər, restoranlar, konsert məkanları və onlarla yaşayış obyekti — bunların hamısı davamlı maliyyələşməlidir. Rəsmi olaraq inkişafın əsası devlopment modelidir: yeni obyektlərin tikintisi və daşınmaz əmlakın satışı. Lakin layihənin genişlənmə sürəti analitikləri bu modelin hazırkı artım tempini saxlamaq üçün kifayət edib-etmədiyini sual altına qoyur. Xüsusi maraq doğuran məqam alıcıların auditoriyasıdır. İlkin mərhələdə “Sea Breeze” Bakının imkanlı sakinləri üçün mövsümi istirahət yeri kimi qəbul olunurdu. Lakin zamanla layihə digər ölkələrdən olan investorların da diqqətini cəlb etməyə başladı.  

Dəniz kənarındakı kurort daşınmaz əmlakı adətən kapitalın qorunması vasitəsi kimi qiymətləndirilir, buna görə də alıcılar mənzilləri təkcə yaşamaq üçün deyil, həm də investisiya aktivi kimi alırlar. Məhz burada daha bir vacib sual ortaya çıxır: on və ya iyirmi ildən sonra “Sea Breeze” necə olacaq? Əgər obyektlərin böyük hissəsi investisiya məqsədilə alınırsa, “Sea Breeze” bir çox dünya kurortlarının problemi ilə üzləşə bilər — ilin böyük hissəsində boş qalan mənzillər.

Əgər layihə daimi sakinlərdən ibarət sabit bir icma formalaşdıra bilsə, o zaman Xəzər sahilində ilk tamamilə özəl şəhərə çevrilə bilər. Hələlik bu sualın cavabı açıq qalır. Lakin artıq indi demək olar ki, “Sea Breeze” sadəcə bir tikinti layihəsi olmaqdan çıxıb. Onun inkişafı daşınmaz əmlak bazarına, turizm sektoruna və bütün sahil regionunun iqtisadiyyatına təsir göstərir. Faktiki olaraq söhbət yeni bir inkişaf mərkəzinin yaradılmasından gedir ki, onun əhəmiyyəti tək bir kurortun hüdudlarını çoxdan aşır.

“Sea Breeze” haqqında danışılarkən ən çox xatırlanan ad Emin Ağalarovdur. Lakin iyirmi il ərzində layihə artıq bir şəxsin çərçivəsindən çox uzağa çıxıb. Onun yaranması Azərbaycanın turizm, infrastruktur və ölkənin beynəlxalq imicinin inkişafına fəal şəkildə investisiya etdiyi dövrə təsadüf edir. Bakı müasir bir paytaxta çevrilir, iri idman və mədəni tədbirlərə ev sahibliyi edir, sahil ərazilərinə maraq isə sürətlə artırdı. Bu fonda “Sea Breeze” doğru vaxtda və doğru məkanda ortaya çıxdı.

“Sea Breeze”in tarixi göstərir ki, şəxsi bir ideya zamanın tələbi ilə üst-üstə düşə və milli miqyaslı bir layihəyə çevrilə bilər. Məhz buna görə bu gün “Sea Breeze”ə təkcə kurort və ya yaşayış kompleksi kimi baxmaq mümkün deyil. O, müasir Azərbaycanda baş verən daha geniş proseslərin bir əksidir. Və bəlkə də bu onu postsovet məkanında ən maraqlı layihələrdən birinə çevirir. 2006-cı ildə Xəzər sahilində kiçik bir kurort kompleksi yaradılanda, çox az adam təsəvvür edərdi ki, iyirmi il sonra onu bütöv bir şəhərlə müqayisə edəcəklər.   

“Sea Breeze” tarixi bir ideyanın öz sərhədlərini necə aşmasının hekayəsidir. Kurort devlopment layihəsinə çevrildi. Devlopment layihəsi ekosistemə çevrildi. Ekosistem isə öz infrastrukturuna, iqtisadiyyatına və həyat tərzinə malik müstəqil yaşayış məntəqəsinin xüsusiyyətlərini qazanmağa başladı. Bununla belə, əsas eksperiment hələ başlayır. Əksər şəhərlər təbii şəkildə yaranır — ticarət, sənaye, nəqliyyat və ya tarixi mərkəzlər ətrafında. “Sea Breeze” isə fərqli inkişaf edir. Burada əvvəlcə gələcəyin konsepsiyası yaradılıb, sonra isə həmin konsepsiyaya uyğun məkan formalaşdırılıb.

Layihə həqiqi şəhər icması yarada bilsə, “Sea Breeze” müasir Azərbaycanın ilk iri özəl şəhəri kimi tarixə düşəcək. Bu gün “Sea Breeze” Xəzər sahilində ayrıca bir dünya təsiri bağışlayır. 

Fatimə Şükürova | EDnews