Son günlərdə Türkiyə ilə Rusiya arasında Orta Şərqdə və digər bölgələrdə nüfuz rəqabəti kəskin şəkil alıb. Buna qədər heç bir zaman tam yekun uzlaşmaya varılmamasına baxmayaraq, tərəflər təzyiqin həddən artıq yüksəlməsinə şərait yaratmırdı. Amma son günlər fərqli situasiya nəzərə çarpır.

Suriyada təhlükəsizliyə nəzarət edən əsas güclər olan Türkiyə və Rusiyanın mövqelərinin yenə toqquşduğu müşahidə olunur. Rusiyanın dəstəklədiyi Əsəd rejimi mülki insanların da yaşadığı əraziləri hədəfə almasının nəticəsində çoxlu günahsız insanlar həlak olub.

İdlib bölgəsində gərginliyin son günlərdə artması və Türkiyənin terrorçulara qarşı apardığı aktiv əməliyyatlar regionda hərarətin yüksək olduğunu göstərir. Təbii ki, son baş verənlər həm regionun sabitliyi və həm də Türkiyə və Rusiya əlaqələrinə ciddi təsir göstərən hadisələrdir.

Ankara Böhran və Siyasət Mərkəzinin beynəlxalq münasibətlər üzrə eksperti Doğacan Başaran Suriyada artan gərginliyin səbəblərini və ümumi mənzərəni Eurasia Diary üçün şərh edib.

İlk öncə, ekspert hadisələrin tarixinə nəzər salaraq, Türkiyənin maraqlarına toxunub. O, regionda iki gücün anlaşmazlığının açıq aşkar ortada olduğunu bildirib.

“Suriya məsələsinə dair Türkiyə və Rusiya Astana formatında əməkdaşlıq edir. Bu format regionda ABŞ-a qarşı güc balansı yaratmaq məqsədini güdür. Vaşinqton Fərat çayının şərqində YPG terror qruplarını dəstəkləyir və buna qarşı isə Türkiyə, Rusiya və İran birlikdə hərəkət edir. Türkiyənin bu formatda iki əsas razılaşmadığı məqam var. Birincisi Suriya hakimiyyəti ilə bağlıdır. Türkiyə burada Əsəd rejimini dəstəkləmir və demokratik dövlətin qurulmasını istəyir. İkincisi isə İdlib məsələsidir. Burada hər keçən gün Türkiyə ilə Rusiyanın anlaşmazlığı daha da aydınlaşır. Soçi görüşündə İdlib ərazisində silahların durdurulması razılaşdırılmışdı. Türkiyə Suriya vətəndaş müharibəsindən ən çox əziyyət çəkən ölkələrdən biridir. Təxminən 5 milyona yaxın qaçqına ev sahibliyi edir. Türkiyə yeni qaçqın axınının olmasını isə heç istəmir. Çünki buna sosial, iqtisadi və mədəni olaraq tab gətirə bilməyəcək. Beləliklə, İdlibdəki əməliyyatların artımı Türkiyəni daim narahat edib”, deyə ekspert söyləyib.

Bu il 16-17 fevral tarixində keçirilən Soçi görüşü zamanı Moskva və Dəməşq İdlibdə radikal ünsürlərin təmizlənməsi şərtini irəli sürüb. Ekspert Türkiyə üçün bu öhdəliyin çətin və zaman tələb edən olduğunu bildirib.

“Bu vaxtda isə Rusiyanın əməliyyatları artırması, Dəməşq hökumətinin mülki vətəndaşları vurması və Rusiya istehsalı raketlərdən istifadə gərginliyin artdığını göstərir. Keçən il İdlibdə türk əsgərlərinin şəhid olduğu hücumlara da şahid olmuşuq. Bunları birlikdə ələ aldıqda, İdlib məsələsində baş verənlərin Astana formatının dalana dirənməsinə gətirib çıxartdığını müşahidə edə bilərik”, deyə Doğacan Başaran söyləyib.

Türkiyənin cənub sərhədlərindən söz düşəndə PKK-nı unutmaq olmaz. Son zamanlar Türkiyənin fəal şəkildə anti-terror əməliyyatları aparması regionda PKK terrorçularının aktivliyini göstərir. Ekspert Türkiyənin bu bölgədə ümumi mənzərəsini izah edib: “Türkiyə Fərat çayının qərbində, Rusiya isə şərqində ABŞ ilə qarşı-qarşıyadır. Bu vəziyyət bir tərəfdən YPG-nin ABŞ tərəfindən dəstəkləndiyini göstərsə də, digər tərəfdən Türkiyə və Rusiya arasında narazılığın olduğu məqamda bir aktor kimi istifadə oluna biləcəyini göstərir. Bu da Türkiyəni narahat edən vəziyyətdir. Çünki biz YPG -nin ABŞ tərəfindən dəstəkləndiyini müzakirə edərkən, bu terror təşkilatının Moskvada ofisinin də olduğunu nəzərə almalıyıq. Terror təşkilatlarının dəstəklənməsi mövzusunda Türkiyənin müttəfiq olaraq gördüyü oyunçularla problemlər yaşadığını görürük”.

Suriyada baş verənləri Türkiyə-Rusiya qarşıdurması kimi nəzərdən keçirmək lazımdır. Bu güclər eyni zamanda Liviyada və Ukraynada narazılıq içindədir. Rusiya Türkiyəyə qarşı təzyiqləri məhz bu yerlərdə aranı qarışdırmaqla edir.

“27 sentyabrda başlayıb 10 noyabrda bitən İkinci Dağlıq Qarabağ müharibəsi Ermənistana siyasi böhran da gətirib. Müharibə zamanında Rusiya hökumətinin Paşinyanı qərbpərəst siyasətini cəzalandırdığını da gördük. Moskva Paşinyanın bəlkə də devrilməsinə səbəb ola biləcək müharibədə tərəfsiz qalmışdı. Bundan başqa Ermənistanda etirazlar baş verir. Müxalifət Rusiyaya yaxınlığı ilə tanınan Vazgen Manukyanı ortaq namizəd kimi təqdim edir. Qarabağ klanının üzvləri olan keçmiş prezidentlər Serj Sarkisyan və Robert Koçaryan siyasətə qayıtmaq məqsədini güdür. Bu siyasətçilər Qarabağın geri alınmasını istəyirlər. Qərbyönümlü Paşinyanın vəzifədən getməsi Rusiyanın işinə yarayır və Qarabağda ola biləcək mümkün toqquşmada Rusiya Ermənistanı dəstəkləyəcəyi mənasına da gəlir. Suriyadakı Türkiyə və Rusiya narazılığını nəzərə alsaq, bunun Qarabağa da təsir edə biləcəyini söyləmək lazımdır”, deyə Doğacan Başaran şərhini tamamlayıb.

Ülvi Əhmədli