Son günlər Yaxın Şərqdə gərginlik yenidən artıb. Dünən axşam İranın İsrailə raket hücumu həyata keçirməsi və İsrailin buna cavab tədbirləri görməsi regionda yeni qarşıdurma ehtimalını gündəmə gətirib. Hərbi obyektlərin hədəfə alınması isə prosesin daha genişmiqyaslı müharibəyə çevrilib-çevrilməyəcəyi ilə bağlı suallar doğurur.
Mövzu ilə bağlı politoloq Sərdar Cəlaloğlu EDnews-a şərhində qeyd edib ki, hazırkı vəziyyət regionu genişmiqyaslı müharibəyə sürükləməsə də, tərəflər arasında müəyyən gərginlik və təxribat xarakterli addımlar hələ bir müddət davam edə bilər:
"ABŞ ilə İran arasında hələ tam başa çatmış bir saziş yoxdur. Bu sazişin müəyyən müddəaları ilə Amerika razı deyil, müəyyən müddəaları ilə isə İran razılaşmır. Bu kiçik toqquşmalar, əslində, tərəflərin müəyyən şərtləri qarşı tərəfə qəbul etdirmək məqsədi daşıyan addımlar kimi qiymətləndirilə bilər. İranda hakimiyyət daxilində müxtəlif qrupların mövcud olduğu məlumdur. Müəyyən bir qrup bu müharibədən çıxmağın tərəfdarıdır, digər bir qrup isə əksinə, müharibənin davam etməsində maraqlıdır. Çünki istənilən müharibədə böyük pullar qazanılır. İranın özündə də bu prosesdən pul qazanan şəxslər var və təbii ki, onların marağı müharibənin mümkün qədər davam etməsidir".
Politoloqun sözlərinə görə, ABŞ ilə İran arasında artıq genişmiqyaslı bir müharibə olmayacaq:
"Amerika İranda öz məqsədinə müəyyən mənada çatıb. İran əvvəlki gücündə, potensialında və nüfuzunda deyil. İranın bölgədəki təsiri də xeyli zəifləyib. Bütün bunları nəzərə aldıqda görünür ki, ABŞ-nin daha ciddi və qanlı müharibə aparmasına ehtiyac yoxdur. Hələlik müəyyən insidentlər ola bilər. Müharibə tərəfdarları tərəfindən bu cür təxribat xarakterli addımlar atıla bilər. Lakin əvvəl müşahidə etdiyimiz genişmiqyaslı müharibəyə bənzər proses olmayacaq. ABŞ Konqresi də artıq İranla müharibə məsələsini nəzarət altına götürüb və Trampın müəyyən səlahiyyətlərini məhdudlaşdırıb. Eyni zamanda, İranla Amerika bir çox şərtlər üzrə artıq razılığa gəlib".
Sözügedən münaqişədə Türkiyənin roluna gəlincə isə politoloq vurğulayıb ki, İranda başlayan hadisələr Türkiyəyə iki aspektdən mənfi təsir edir:
"Birincisi, enerji daşıyıcılarının qiymətinin qalxmasıdır. Türkiyədə onsuz da ciddi inflyasiya problemi var və bu vəziyyət ölkə iqtisadiyyatına ciddi ziyan vura bilər. İkincisi, həm İranda, həm də Türkiyədə kürd faktorunun fəallaşması məsələsidir. Kürdlərin silahlandırılması Türkiyənin təhlükəsizliyi baxımından ciddi təhlükə yaradır. Digər tərəfdən, müharibənin yenidən alovlanması miqrasiya proseslərini də sürətləndirə bilər. İranda yaşayan böyük insan kütlələri Türkiyəyə doğru hərəkət edə bilər. Biz bunu daha əvvəl Suriyada və İraqda gördük".
Sərdar Cəlaloğlu onu da əlavə edib ki, Türkiyə İranda baş verən hadisələrə laqeyd qala bilməz. Çünki bu bölgədə ən ciddi strateji və geosiyasi maraqları olan dövlətlərdən biri Türkiyədir:
"Türkiyə regional gücdən daha böyük gücə çevrilmək istəyir. Bunun üçün isə iqtisadi inkişaf, sabitlik və bölgədə təhlükəsizlik lazımdır. İran Türkiyə ilə qonşu, eyni zamanda müsəlman dövlətdir. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında Türkiyə ilə birlikdə təmsil olunur. Digər tərəfdən, ABŞ də Türkiyənin strateji müttəfiqidir. Hər iki ölkə NATO çərçivəsində tərəfdaşdır. Belə olan halda isə Türkiyə üçün hər iki tərəflə münasibətlər olduqca vacibdir. Amma bu iki dövlət arasında müharibə və ya ciddi toqquşma yaranarsa, Türkiyə çətin seçim qarşısında qala bilər. Ona görə də İranla ABŞ-nin və ya İsraillə İranın toqquşması Türkiyə üçün strateji baxımdan arzuolunan deyil. Bu, Azərbaycan üçün də strateji risklər yarada bilər".
Aytac Kərimova | EDnews
.png)
