Son illərdə Azərbaycanda psixi sağlamlıq problemlərinin artması həm rəsmi statistikada, həm də mütəxəssislərin müşahidələrində öz əksini tapır.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə psixoaktiv maddələrin qəbulu ilə bağlı olan pozuntular istisna olmaqla, psixi və davranış pozuntuları diaqnozu ilə 6 063 nəfər qeydiyyata alınıb. Onlardan 4 499-u kişi, 1 564-ü isə qadındır.
Sosioloq Hüseyn İbrahimov EDnews-a açıqlamasında psixi sağlamlığa təsir edən əsas faktorları sadalayıb. Onun sözlərinə görə, psixi və psixoloji problemlərin artması təkcə Azərbaycana xas deyil və bu tendensiya dünyanın bir çox ölkəsində müşahidə olunur.
“Ümumiyyətlə, təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkəsində psixoloji və psixi problemlərin statistikası artıb. Qərb ölkələrinin bəzi psixoloq və sosioloqları da bununla bağlı müxtəlif açıqlamalar verirlər. Hətta ABŞ-də son dövrlərdə ayrı-ayrı ştatlarda bu istiqamətdə artım müşahidə olunur və müxtəlif statistikalar gündəmə gətirilir”, – deyə o bildirib.
Sosioloq hesab edir ki, problemin əsas səbəblərindən biri insanların həyat tərzində baş verən dəyişikliklərdir.
“Mən deməzdim ki, iqtisadi çətinliklər bu məsələdə əsas amildir. Çünki müstəqilliyin ilk illərində daha ağır iqtisadi vəziyyətlə üzləşmişdik. Ancaq həmin dövrdə bu qədər psixoloji problemlər müşahidə olunmurdu. Müasir dövrdə həyat tərzinin özündə baş verən dəyişikliklər daha çox rol oynayır”, – deyə o vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, insanların musiqi seçimi, qidalanma vərdişləri, geyim tərzi, gündəlik davranışları və sosial münasibətlərindəki dəyişikliklər psixi vəziyyətə birbaşa təsir göstərir. Hüseyn İbrahimov xüsusilə sosial şəbəkələrin təsirini diqqətə çatdırıb.
“Bəzi platformalar deviant davranışların formalaşmasına təsir göstərir, ailədaxili münasibətlərdə və sosial qruplar arasında gərginliyi artırır. Yeniyetmə və gənclərin müxtəlif zərərli internet resurslarına çıxışı da onların psixi durumuna mənfi təsir göstərən amillərdəndir”, – deyə sosioloq bildirib.
Araşdırmalar göstərir ki, son illərdə iqtisadi qeyri-sabitlik, yaşayış xərclərinin artması, pandemiyanın nəticələri, müharibə travmaları və sosial media təsirləri insanların psixoloji yükünü artıran əsas amillər sırasındadır.
COVID-19 pandemiyası dövründə yaranan təcrid, yaxınlarını itirmək qorxusu, sosial münasibətlərin zəifləməsi və qeyri-müəyyənlik hissi bir çox insanın psixi sağlamlığına mənfi təsir göstərib. Dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da pandemiyadan sonra depressiya və təşviş hallarında artım müşahidə olunur.
Psixoloq Vəfa Rəşidova isə hesab edir ki, psixi sağlamlıq problemlərinin artmasının əsas səbəblərindən biri ailədaxili münasibətlərdəki problemlərdir.
“Problemin tək bir səbəbi yoxdur. Ən əsas səbəblərdən biri ailədaxili münasibətlərin sağlam və balanslı olmamasıdır. Konsultasiyalar zamanı tez-tez görürük ki, insanlar bir-birinin həyatına müdaxilə edir, seçimlərinə hörmət etmirlər. Bu da şəxsi sərhədlərin olmaması ilə bağlıdır”, – deyə psixoloq bildirib.
Onun sözlərinə görə, bir evdə bir neçə ailənin birlikdə yaşaması, maddi sıxıntılar və şəxsi məkanın olmaması da insanların psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.
“Maddi problemlər, işsizlik, gəlirin az olması və ya məhdud imkanlar insanlarda narahatlıq yaradır. Eyni zamanda qeyri-müəyyənlik hissi də mühüm amildir. İnsanlar gələcəklə bağlı plan qurmaqda çətinlik çəkir və bu da onların psixi sağlamlığına təsir edir”, – deyə Vəfa Rəşidova qeyd edib.
Psixoloq insanların istirahətə kifayət qədər vaxt ayırmamasını da problem kimi qiymətləndirib.
“İnsanlar istirahətə və tətilə pul xərcləmək istəmirlər. Halbuki dincəlməyən və özünə vaxt ayırmayan insanın psixi sağlamlığında müəyyən problemlərin yaranması qaçılmazdır”, – deyə o bildirib.
Vəfa Rəşidovanın fikrincə, müharibə təhlükəsi, zəlzələ qorxusu, zorakılıq və qətl xəbərlərinin geniş yayılması da insanların psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Bundan başqa, şəxsi sərhədlərə hörmət edilməməsi və insanların bir-birinin həyatına həddindən artıq müdaxilə etməsi cəmiyyətdə psixoloji gərginliyi artıran amillərdən biridir.
Beləliklə, həm statistik göstəricilər, həm də mütəxəssis rəyləri göstərir ki, Azərbaycanda psixi sağlamlıq problemlərinin artması bir neçə amilin təsiri ilə bağlıdır. Ailədaxili münasibətlərdəki problemlər, həyat tərzinin dəyişməsi, sosial şəbəkələrin təsiri, iqtisadi və sosial qeyri-müəyyənlik, həmçinin qlobal hadisələrin yaratdığı stress psixi sağlamlığa təsir edən əsas faktorlar kimi qiymətləndirilir. Ekspertlər hesab edirlər ki, problemin həlli üçün həm maarifləndirmə işlərinin gücləndirilməsinə, həm də psixoloji yardım xidmətlərinin əlçatanlığının artırılmasına ehtiyac var.
Xədicə Cabbarlı | EDnews
